当前位置: 首页 / 藏学研究室 / 论文精选

མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གླེང་བ།

发布时间:2020-03-23
字体:
来源:州编译局
分享到:

མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གླེང་བ།

———པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝང་མིང་མིང་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པ།[1]

ཝང་མིང་མིང།

                                 ◇ཀུན་དགའ་ཡེ་ཤེས།[2]  སྐྱིད་འཛོམས། [3]

ནང་དོན་གནད་བསྡུས། ཉེ་བཅར་བགྲོས་མོལ་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་དང་། ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཝང་མིང་མིང་ལགས་ཀྱིས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་ནས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་དེའི་རིག་ཚན་གསར་བ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་ལྟ་དགོངས་རྣམས་ཁ་གསལ་དོན་བསྡུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཡོད། བཅར་འདྲི་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝང་མིང་མིང་གིས་རང་གི་སློབ་གཉེར་བརྒྱུད་རིམ་དང་འབྲེལ་ནསབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསདང་། སྡེ་ཚོམས་གསུམགྱི་དཔྱད་གླེང་། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསསོགས་པའི་བརྡ་དོན་གྱི་ཁྱབ་ཚད་དང་། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཉམ་སྒྲིལ་གྱི་གནད་དོན། ལྷ་སྒྲུང་དང་ཆོས་ལུགས་ཆོ་གའི་བྱེད་སྒོ  སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མི་ཆོས་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གནས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་གཞིར་བཟུང་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འབྲེལ་ཡོད་བརྗོད་གཞི་ཁག་ལ་ལྟ་བ་ཅི་ཡོད་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད།

གནད་ཚིག  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག  མིའི་རིགས་རིག་པ། བོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམས། སྡེ་ཚོམས་གསུམ། རྒྱལ་རོང་།

དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝང་མིང་མིང་གི་གནས་ཚུལ་རགས་བསྡུས།     དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝང་མིང་མིང་ནི༡༩༦༢ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་ཆན་ཀྲུའུ་ཞེས་པའི་ས་ཆར་སྐྱེས།     ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཡིན། ད་ལྟ་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་དང་།       སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དུ་ལས་ཀ་གཉེར་བཞིན་ཡོད་ཅིང་།      པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཆེད་མཁས་སློབ་དཔོན་ཡིན།        ༡༩༨༥ལོར་ཞཱ་མེན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་གི་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན། ༡༩༨༥ལོ་ནས་༡༩༨༧ལོར་ཞཱ་མེན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕྱོགས་ལྟར་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སློབ་གཉེར་ལ་འབད་པ་བྱས།   རྗེས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་དབྱིན་ཇིར་སློབ་གཉེར་དུ་བསྐྱོད།    ༡༩༩༣ལོར་དབྱིན་ཇི་ལོན་ཏོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་གནས་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན།     ༡༩༩༢ལོའི་ཟླ༦པ་ནས༡༩༩༤ལོའི་ཟླ༡༠བར་ལོན་ཏོན་གྲོང་ཁྱེར་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་།       ཨེའེ་ཏེན་པོའོ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཚན་གྱི་ཡུལ་དངོས་རྟོགས་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པའི་འགན་ཁུར་པ་དང་།        དུས་མཚུངས་སུ་འབུམ་རམས་ཕྱི་མའི་བསླབ་གནས་བླངས། ༡༩༩༤ལོའི་ཟླ༡༠བར་རྒྱལ་ནང་དུ་ལོག་ནས་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དང་།     སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་ཏུ་དགེ་རྒན་གྱི་ལས་འགན་ཁུར།     ད་ལྟ་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་།      འབུམ་རམས་པའི་མཛུབ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་ཡིན།      དེ་སྔ་ཀྲི་ཅཱ་ཀི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་།      ཏཱ་པན་རྒྱལ་བཙུགས་མི་རིགས་རྟེན་མཛོད་ཁང་།      ལོན་ཏོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མཐོ་རིམ་ཞིབ་འཇུག་གླིང་སོགས་སུ་གདན་ཞུས་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོའི་ལས་འགན་ཁུར་བ་མ་ཟད།  ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི༩༨༥ལས་འཆརལྟེ་གནས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བྱས།  ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དཔྱད་གླེངགསར་གཏོད་དང་གཙོ་འགན་རྩོམ་སྒྲིག་པ་བྱས་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཐུན་ཚོགས་དང་།    མི་རིགས་རིག་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ལས་འཛིན་དང་།    རྒྱལ་སྤྱིའི་མཚམས་བརྒལ་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་རིག་གཞུང་ཨུ་ཡོན། རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་དུས་དེབ། International Journal of Cultural Studies)《མིའི་རིགས་རིག་པའི་དཔྱད་གླེང་། 》(Critique of Anthropology)《ཧོའོམི་རིགས་ཀྱི་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་གཞུང་ལུགས་དུས་དེབ། 》(Hau: Journal of EthnographicTheoryསོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་ཁག་གི་རིག་གཞུང་དཔྱད་ཞིབ་ཨུ་ཡོན་གྱི་འགན་ཁུར། ཉེ་བའི་དུས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་བརྩམས་ཆོས་ལམཐའ་ཁུལགླེང་བ། དང་། To Learn from the Ancestors or to Borrow from the Foreigners: China's Self-identity as A Modern Civilisationསོགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་སྔནུབ་ཕྱོགས་རིག་པཀྲུང་གོར་འགྱུར་བའིལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཆིང་ཞགས།》《སེམས་དང་དངོས་པོའི་རྩེད་ཞིབ། མི་ཚེའི་རབས་དང་མིའི་རིགས་རིག་པ། ནུབ་ཕྱོགས་ཕ་རོལ་པོར་བཀོད་པ། སོགས་པའི་ཆེད་རྩོམ་མང་པོ་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ངེས་ཤེས་སྨྲ་བའི་གནད་དོན་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཟབ་མོ་བྱས། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསསོགས་ཆེད་རྩོམ་མང་པོ་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་བརྟག་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གསར་བའི་ཕྱོགས་ལ་དཔྱད་གླེང་མང་དུ་སྤེལ།

དགེ་རྒན་ཝང་ལགས། ང་ཚོསབོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབརྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གི་མངགས་བཀོད་ལྟར་ཆེད་དུ་ཁྱེད་ལ་བཀའ་འདྲི་བྱེད་དུ་བཅར་ཏེ་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་ཟམ་སྐོར་ནས་གནད་དོན་ཁ་ཤས་བགྲོས་མོལ་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན་པས། ཐོག་མར་ཁྱེད་ཀྱིས་དཀྱེལ་ཡངས་དང་ཁེངས་སྐྱུང་གིས་ང་ཚོའི་ཉེ་བཅར་བཀའ་འདྲི་བྱེད་རྒྱུ་དང་ལེན་བྱས་པ་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་བ་ཡིན།  ཁྱེད་ནི་ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་པ་གཙོ་བོའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་རེད། ཁྱེད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྣ་ཚོགས་པའི་དུས་དང་གནས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་སྐོར་འདུག་ལ། གཞི་གྲོང་གི་མི་རིགས་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ། མི་རིགས་རིག་པ། ལྷ་སྒྲུང་རིག་པའི་ཞིབ་བསྡུར། སྤྱི་ཚོགས་གཞུང་ལུགས་སོགས་རིག་གཞུང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་རེད།  ཁྱེད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་གཙོ་བོ་བྱས་ནས་སྤེལ་འདུག་ལ། ཆེད་རྩོམ་སྐོར་ཞིག་ཞི་པན་ཡའི་ཡི་གེ་དང་། ཧྥ་རན་སེའི་ཡི་གེ དབྱི་ཏ་ལིའི་ཡི་གེ་སོགས་སུ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀུན་ལ་བག་ཆགས་ཟབ་མོ་བཞག་འདུག  ཁྱེད་ཀྱི་གཏིང་ཟབ་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཡོན་ཚད་དེར་ཕྱི་རབས་པ་ཚང་མས་དགའ་མོས་དད་གསུམ་གྱིས་སློབ་གཉེར་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས་ང་ཚོ་ཁྱེད་ལ་བཅར་ནས་རིག་གཞུང་གི་གནད་དོན་སྐོར་ཅིག་བཀའ་འདྲི་བྱེད་པ་ལ། སྔ་སེ་ནས་གྲ་སྒྲིག་ཅི་ཐུབ་བྱེད་དགོས་བྱུང་། ང་ཚོས་རྒྱུས་ལོན་ལྟར་ན། ཁྱེད་རང་དངོས་གཞི་རིམ་པའི་སློབ་རིམ་ལ་ཡོད་པའི་དུས་སུ་ཞཱ་མིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ནས་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་བྱས་འདུག་ཅིང་། ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སློབ་རིམ་དུ་ཁྱེད་ཀྱི་ཆེད་སྦྱངས་ཁ་ཕྱོགས་ནི་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་རེད། དེའི་རྗེས་ཀྱི་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་རིམ་དུ་ཁྱེད་ཀྱིས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་ལས་འདི་བདམས་འདུག འོ་ན་ཁྱེད་རང་དེ་ལྟར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་ལས་འདིར་ཞུགས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིབ་ཕྲ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནམ།

ང་རང༡༩༧༩ལོར་མཐོ་འབྲིང་ནས་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་མུ་མཐུད་དུ་རོལ་དབྱངས་སྐོར་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་འདོད་སྐྱེས་པས༡༩༨༡ལོར་ད་གཟོད་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཡིག་རྒྱུགས་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། ཡིག་ཚད་ལོན་རྗེས་ཞཱ་མིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ལོ་རྒྱུས་སྡེ་ཁག་གི་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། ༡༩༨༣ལོར་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་ཚུགས་ཤིང་། གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་དགེ་རྒན་དང་སློབ་གྲོགས་རྣམས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་ཏུ་མཉམ་སྒྲིལ་བྱས་ནས་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་རྨང་གཞི་བྱས་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་གི་རིག་ཚན་རྣམས་སླར་གསོ་བྱེད་དགོས་པའི་འཆར་གཞི་བཟོས་པ་རེད། ང་རང་དེ་ལྟར་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་བ་ཞིག་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་ཏུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་དེ་ནས་བཟུང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན། སྐབས་དེ་ནས་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་དང་། དེ་འབྲེལ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། རྟེན་མཛོད་ཁང་སོགས་ཀྱང་སླར་གསོ་བྱས། སྐབས་དེའི་དགེ་རྒན་རྣམ་པ་ལས་དབུ་ཁྲིད་པ་ནི་སྐུ་ཞབས་ཁྲིན་ཀོའོ་ཆིང་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཀྲུང་གོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྐང་འཛིན་པ་རྣམ་པ་ལས་རིགས་གཅིག་མཁས་པ་ལེན་ཧེའེ་ཞང་གི་རིག་གཞུང་ལག་རོགས་པ་རེད། སྐུ་ཞབས་ལེན་ཧེའེ་ཞང་གིས་བཅིངས་འགྲོལ་སྔོན་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་ཅིང་། འབྲེལ་ཡོད་རིག་གཞུང་གི་རྐང་ཚུགས་པ་ལ་གསར་འཛུགས་གྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་མཛད་རྗེས་མང་དུ་བཞག་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་ཚད་གཞི་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བས་ད་ཆར་ཁོང་གི་གསུང་འབུམ་ཡང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། ང་ཚོའི་ཁྲིན་དགེ་རྒན་ཡང་སྐུ་ཞབས་ལེན་གྱི་ཞབས་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ལུས་སེམས་གཉིས་ཕུལ་བ་རེད། ༡༩༧༠ལོརབསྒྱུར་བཅོས་སྒོ་འབྱེདཀྱི་དུས་ཚུགས་ཞིག་ཤར་ཞིང་། ཁོང་གིས་གོ་སྐབས་དེ་དམ་འཛིན་བྱས་ཐོག སྐུ་ཞབས་ལེན་གྱི་སློབ་བུ་རྣམས་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་དུ་རིག་ཚན་འདི་སླར་གསོ་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད།  ང་རང་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱབ་ལྗོངས་འོག་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་ཤིང་། དགེ་རྒན་རྣམ་པའི་རྨང་བཙུགས་པའི་རིག་ཚན་གསར་འཛུགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཆེན་པོ་འདིར་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ངའི་བརྒྱུད་ལམ་དེ་ནི་གཞན་སྐུལ་ཡིན་པ་ལས་མི་སྒེར་རང་གིས་བསམ་ནས་བདམས་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་མིན། དངོས་གཞིའི་རིམ་པ་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས། ང་རང་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཤེས་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མར་རྒྱུགས་འཕྲོད་ཅིང་། དེའི་ཁྲོད་ནས་གཙོ་བོཀྲུང་གོའི་ཤར་ལྷོའི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུསཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཆེད་སྦྱངས་བྱས་པ་ཡིན།  སྐབས་དེའི་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭར་ད་དུང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་ཆེད་ལས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་བསྡུ་བའི་རྨང་གཞི་མེད་པས་ང་རང་ཆེད་ལས་འདིར་མི་ཞུགས་ཐབས་མེད་བྱུང་། ཀྲུང་གོའི་ཤར་ལྷོའི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུསཞེས་པ་ནི་དོན་གྱིས་པེའེ་ཡོའོ་མི་རིགས[4]དང་ཧྲི་རིགས།[5] དེ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་འཕྱི་བའི་མི་རིགསཧེའེ་རིགས་དང་སོག་རིགས་སོགསཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་ད་དུང་ཐའེ་ཝན་གྱིཀའོ་ཧྲན་རིགསད་ལྟ་ཀའོ་ཧྲན་མི་རིགས་མི་ཟེརཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཀྱང་ཐེ་ཡོད།  ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སློབ་རིམ་དུ་ཞུགས་ནས་ལོ་གཉིས་འགོར་རྗེས། ང་ལ་ཀྲུང་དབྱིན་མཛའ་འབྲེལ་བྱ་དགའི་རོགས་དངུལ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ནས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སློབ་གཉེར་ལ་འགྲོ་རྒྱུའི་སྐལ་བ་ལྡན་པར་གྱུར། བྱ་དགའི་རོགས་དངུལ་འདི་ནི་ཀྲུང་གོ་དང་དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་གཉེར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཞིག་ཡིན་འདུག་ལ། ང་རང་ལ་རོགས་སྒྲུབ་ལས་ཀ་འདིའི་རིམ་པ་དང་པོར་ཞུགས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ། ཐེངས་དེར་རྒྱལ་ཡོངས་ནས་མི༡༢༥ལ་རོགས་དངུལ་སྟེར་བཞིན་འདུག་ཅིང་། ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭར་ཕལ་ཆེར་མི་གསུམ་ལ་གོ་སྐབས་འདི་རགས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར༡༩༨༧ལོར་དབྱིན་ཇིར་སློབ་གཉེར་ལ་ཆས་པ་ཡིན། ང་རང་སྤྱིར་ན་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཡིན་ཅིང་། དེའི་རྗེས་སུ་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་ལས་ཀར་ཞུགས་པ་རེད། གོ་རིམ་དེའི་ཁྲོད་ནསརིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཞེས་པའི་རིག་ཚན་འདི་དང་འབྲེལ་འདྲེས་བྱུང་བ་ཡིན། ཞཱ་མིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ནི་ཨ་རིའི་རྣམ་པ་ལྟར་བཙུགས་པ་སྟེ། སྐུ་ཞབས་ལིན་ཧེའེ་ཞང་གི་དགེ་རྒན་གཙོ་གྲས་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་ཧྥེ་ལིས་པིན་རྒྱལ་ཁབ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སློབ་གསོའི་ལས་སྒྲུབ་བྱེད་བཞིན་པའི་ཨ་རིའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་སློབ་བུ་ཚོས་ང་ཚོར་དཔེ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་གནའ་དཔྱད་དང་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཁྲིད་བཞིན་ཡོད་ན་ཡང་རིམ་གྱིས་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་། མི་རིགས་རིག་པ། དམངས་སྲོལ་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་སློབ་ཚན་རྣམས་སླར་གསོ་བྱེད་རྒྱུར་འབད་པ་བྱེད་བཞིན་འདུག ང་རང་དབྱིན་ཇིའི་ལུང་པར་སླེབས་རྗེས་གཙོ་བོར་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་བྱས་ཤིང་། དེའང་དབྱིན་ཇིའི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཕེལ་ལམ་ཞིག་རེད།  འབུམ་རམས་པའི་དམ་བཅའི་ཆེད་རྩོམ་གྱི་མ་ཟིན་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་རྗེས། ང་རང༡༩༩༡ནས༡༩༩༤ལོའི་བར་དུ་ས་དེའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་གྲངས་ཁག་ཅིག་ལ་ཞུགས་ཤིང་། བརྒྱུད་རིམ་དེའི་བར་དུ་ངའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་པར་གྱུར། ངའི་སློབ་གཉེར་གྱི་རིམ་པ་ཤིན་ཏུ་རགས་བསྡུས་ཤིག་ནི་དེ་ལྟར་རེད།

ཁྱེད་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རིག་ཚན་འདི་ཆེད་དུ་བདམས་ནས་རིག་གཞུང་གི་ལས་ཀར་ཞུགས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན།

ང་ཐད་ཀར་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ནི་ངའི་དགེ་རྒན་གྱི་ཕྱག་ལས་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། ༡༩༤༩ལོའི་སྔོན་ལ་རང་རེའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རིག་ཚན་འདིའི་མིང་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་དུས་རིམ་ནང་མིའི་རིགས་རིག་པའིསྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ནང་དོན་ཁག་ཅིག་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་སྲོག་ཤིང་དུ་བཟུང་ནས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་རེདཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཚན་འདིའི་ཆེད་གཉེར་བ་ཁག་ཅིག་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བགོས་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་སྒོ་འབྱེད་ཀྱི་དུས་ཚུགས་མ་སླེབས་བར་རྒྱུན་བསྐྱངས་པ་རེད། བསྒྱུར་བཅོས་སྒོ་འབྱེད་བྱས་རྗེས་ལྷོ་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཀྲུང་ཧྲན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་། ཞཱ་མིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ། ཧྥུའུ་ཏན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ། ཀྲུང་ནན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོསྐབས་དེར་མི་རིགས་སློབ་གླིང་ཟེརསོགས་པའིལྷོ་རྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པའིསློབ་གྲྭ་ཁག་གཙོ་བོ་བྱས་ནས་སླར་གསོ་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད།  ང་ལ་དེ་འདྲའི་ལས་སྐལ་བཟང་བོ་ཞིག་ཐོབ་པས་རིག་ཚན་འདིའི་བསྐྱར་འཛུགས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྔ་གཞུག་ཀུན་ཏུ་ཞུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། ང་ཡིས་དགེ་རྒན་རྣམ་པར་བཀའ་དྲིན་ཞུ་འོས་ཤིང་། ཁོང་རྣམ་པས་ང་ཚོར་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་གསར་འཛུགས་བྱས་པའི་ཆེད་ལས་དེའི་སྡེ་ཁག་ནས་སློབ་གཉེར་བྱས་པ་ཡིན། ང་ཚོ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་བྱུང་བརྗོད་ལྷ་སྒྲུང་ཁྲོད་ཀྱི་དཔའ་རྒོད་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན། ང་ཚོ་ལ་རང་བབ་ཀྱི འོས་འགནཅི་ཡང་མེད་པས་སྐྱེས་མ་ཐག་ནས་ལས་རིགས་གང་རུང་ལ་ཞུགས་དགོས་དོན་ཡང་མེད། ང་རང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ལས་རིགས་འདི་ལ་ཞུགས་ཏེ་འབད་པ་ཅི་ཐུབ་བྱེད་བཞིན་པའི་ལས་བཀོད་འདི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གློ་བུར་བ་ཞིག་གི་འོག་ནས་བྱུང་བ་རེད།  རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་ནི་གོང་དུ་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་རིག་ཚན་གསར་འཛུགས་བྱེད་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།  ཡིན་ན་ཡང་རིག་ཚན་འདི་བདམས་ཏེ་ཆེད་དུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པར་མི་སྒེར་གྱི་དགའ་མོས་འདོད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ཡང་མེད་པ་མིན། ང་རང་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སློབ་རིམ་དུ་ཡོད་སྐབས་ཀྱང་ཨ་རིའི་ཞྭ་ཝེ་ཡེས་ལ་སོང་ནས་ཡ་གླིང་ཤར་ལྷོའི་གནའ་དཔྱདད་ལྟ་བསམ་ན་ཡང་སྐབས་དེར་སློབ་ཚན་དེར་ཞུགས་ཡོད་ན་འབྲས་བུ་ལེགས་པོ་ཐོབ་ཡོད་སྙམ་བཞིན་འདུགལ་སྦྱངས་བརྩོན་བྱེད་རྒྱུའི་བསམ་པ་ཡང་ཡང་འཁོར་མྱོང་།  སྐབས་དེར་མིང་ལ་སོའོ་ཨེར་ཧེའེ་མོ (Wilhelm G. Solheimཞེས་པའི་ཨ་རིའི་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཞཱ་མིན་སློབ་ཆེན་དུ་ཡོང་སྟེ་རིག་གཞུང་འཆད་ཁྲིད་བྱས་པ་རེད། ཁོང་ནི་ལྷོ་རྒྱུད་མཚོ་གླིང་གི་གནའ་དཔྱད་ལས་རིགས་ཁྲོད་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་པ་ཞིག་རེད། སྐབས་དེར་ངས་ཁོང་གི་སྐད་བསྒྱུར་གྱི་འོས་འགན་ཁུར་ཅིང་། ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲེས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ལྡན་སོང་བས་ཁོང་ལ་གཏུགས་ཏེ་འབུམ་རམས་པའི་བསླབ་གནས་ལ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་དགོས་སྙམ་པ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་། དེའི་གཞུག་གི་དུས་ཚོད་ནང་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭར་དབྱིན་ཇིར་སློབ་གཉེར་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བས་ང་རང་ཡང་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཀྱི་འདེམས་ཀའི་སོམ་ཉི་ལ་ཚུད་དུ་བཅུག དབྱིན་ཇིའི་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་གནའ་དཔྱད་ཀྱི་རིག་ཚན་མི་ཐེ་ཞིང་། གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་དེ་བས་ཀྱང་དོ་སྣང་ཅི་ཡང་བྱེད་ཀྱི་མེད་པར་ཉེ་རབས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཞིབ་འཇུག་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་རེད།  སྐབས་དེར་ང་རང་ལོ་ན་གཞོན་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པས་ད་ལྟའི་དངོས་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཐད་ཀར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཟོ་ཐུབ་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ཞིག་ལ་འབད་པ་བྱེད་དགོས་སྙམ་བྱུང་། དེའི་ཕྱིར་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རིག་ཚན་འདི་བདམས་པ་ཡིན། དེའི་རྒྱབ་ལོག་ཏུ་ད་དུང་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཞོའོ་ཐོང་གི་གསུང་འབུམ་ལས་ང་ལ་ཐེབས་པའི་བག་ཆགས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། སྐབས་དེར་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཡི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ཅིག་བསྐྱར་དཔར་བྱས་ནས་འགྲེམས་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། གཞིས་ཆགས་ཀྲུང་གོ》(《乡土中国》)སོགས༡༩༨༣ལོར་སན་ལེན་དཔེ་ཁང་གིས་བསྐྱར་དཔར་བྱས་ནས་བཀྲམས་མ་ཐག་ངས་དེབ་ཅིག་བླུས་ཏེ་བཀླགས་ཤིང་། ང་ཚོའི་འཚོ་བ་དངོས་དང་ཤིན་ཏུ་ཐག་ཉེ་བར་འདོད་ནས་སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང་བས། གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་མཚམས་བཞག་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དཔེ་ཆ་འདིའི་བག་ཆགས་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པས་ངས་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ལ་བཀའ་དྲིན་ཞུ་དགོས་ཡོད།

ཁྱེད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ནི་སྣ་མང་ཞིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་རེད། དེའི་ཁྲོད་དུ་ཀྲུང་གོའི་ཤར་ལྷོའི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གྱི་ནང་དོན་མང་ལ། ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཡང་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་འདུག འོ་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དང་བོད་ཡུལ་སྤྱི་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།

ང་རང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གནས་ཚུལ་ཐད་ནས་ཡིག་རྨོངས་པ་ཞིག་གི་ཚད་ཡིན། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གདེངས་འཇོག་ཚད་འབེབས་བྱེད་ཐབས་བྲལ།  འོན་ཀྱང་། ང་རང་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་དགའ་བ་ཆེ་ཞིང་གུས་བཀུར་ཆེན་པོ་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲས་ཡིན། ང་ཡིས་ད་བར་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན་པར་འདོད་ནས་བསྒྲུབས་ཟིན་པའི་རིག་གཞུང་གི་ལས་ཀ་རྣམས་ནི་ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་ཁག་ནས་ལག་ལེན་བྱས་པ་ཡིན། ལྷག་པར་ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་གྱི་མེན་ལན་སྐད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས(东南地区的闽南语言-文化区)ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ཞིབ་ཕྲ་སྤེལ་ཡོད།  རྒྱ་ཆེ་བའི་སྟེང་ནས་བཤད་ན། ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་གྱི་མེན་ལན་སྐད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མེན་ལན་སྐད་དང་། མེན་ལན་ཁུལ་གྱི་འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་སོགས་འདུས་ཡོད།  ཀྲུང་གོའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་མཚོན་ན། སྐབས་དེའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ཆན་ཀྲུའུ་དང་། ཀྲང་ཀྲུའུ། ཞཱ་མིན་གསུམ་ལཞཱ་ཀྲང་ཆནཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་མེན་ལན་སྐད་རིགས་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་ཡིན། དེ་སྔོན་མཁས་པ་ལ་ལས་ངས་འདོན་མྱོང་བའིདཀྱིལ་རྒྱུད་ཀྱི་བར་ཁྱམས(中间圈)ཞེས་པའི་རིག་གཞུང་གི་ལྟ་བ་དེཀྲུང་གོའི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དཔལ་འབྱོར་ཁུལཞིག་ཡིན་ཞེས་འབོད་བཞིན་འདུག་མོད། དོན་ལ་དེ་ནི་མེན་ལན་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བར་རིམ་གྱི་ས་ཁུལ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། མེན་ལན་ས་ཁུལ་གྱི་མི་རྣམས་སྔ་མོ་ནས་མཚོ་གླིང་གི་ཕྱིའི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་སོང་ནས་འཚོ་སྡོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་འགྲོ་སའི་ཡུལ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་ཤར་ལྷོའི་ས་ཁུལ་ཁག་རེད། དེ་ལ་སྔ་མོའི་དུས་སུ ལྷོ་ཡི་མཚོ་གླིང ཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། ངས་བལྟས་ན་མི་དེ་དག་གི་སྐད་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་བ་དེ་ལཕྱི་རིམ་བར་ཁྱམསཞེས་འབོད་རུང་ལ། དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལྟར་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད། ངས་དེ་སྔོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་མང་པོ་ཞིག་དེ་ལྟ་བུའི་མེན་ལན་སྐད་བཤད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། མེན་ལན་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ཚོགས་སྤྱི་དེར་དམིགས་ནས་ལག་ལེན་བྱས་པ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྤྱི་སྡོམ་གྱི་རྣམ་པ་དང་ས་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གཞིར་བཟུང་བ་ཡིན།

ང་རང་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་རྒྱལ་ནང་དུ་ལོག་རྗེས་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ལས་ཞུགས་བྱས་ཤིང་། དེར་སློབ་ཁྲིད་དང་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དགོས་མཁོ་ལྟར་འབྲེལ་འདྲེས་བྱེད་ཡུལ་ཡང་རྒྱ་ཆེ་རུ་ཆགས་སོང་། ལྷག་པར༡༩༩༩ལོར་ང་དང་ཡོན་ནན་གྱི་གྲོགས་པོ་ཁ་ཤས་དབར་འབྲེལ་འདྲེས་དང་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མཉམ་སྤེལ་གྱི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཞིང་། ཡོན་ནན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དང་། ཡོན་ནན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་སོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་མཐུན་པའི་གྲོགས་པོ་མང་པོ་ཞིག་དང་ཆེད་ལས་གཅིག་པའི་སྟེང་ནས་བགྲོ་གླེང་གི་གོ་སྐབས་མང་པོར་འཕྲད་བྱུང་། ཁོང་རྣམ་པའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔུང་ཤེད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོ་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་ཁོན་མེན་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཐོ་རིམ་བགྲོས་མོལ་འཛིན་གྲྭ་ཞེས་པའི་སློབ་གཉེར་དང་ཞིབ་འཇུག་མཉམ་སྤེལ་གྱི་ལས་ཀ་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་སྒྲུབ་ཅིང་། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ངས་ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་རྒྱུའི་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན།

ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་འདུས་སྡོད་བྱས་འདུག་ཅིང་། ང་ཚོས་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་པའི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་མི་རིགས་དུ་མ་མཉམ་དུ་འདུས་སྡོད་བྱས་པ་རྐྱང་རྐྱང་རེད་ལ། དེའི་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་ནི་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་སོང་། དེའི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འདུས་སྡོད་གནས་ཚུལ་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་གང་མང་ལ་རྒྱུས་ལེན་བྱས་ཤིང་།  བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ཁག་ཏུ་འགྲོ་བའི་འགོ་ཚུགས་སོང་། ཡིན་ན་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་བོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་པ་ནི་དཀའ་ཁག་ཞིག་ཡིན་པས། ༢༠༠༣ལོ་ནས་ང་རང་ཆེད་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཞུགས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་སྟེ་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚགས་སྣ་ཚོགས་ཀློག་འགོ་བཙུགས་པ་ཡིན། ལྷག་པར་སྐུ་ཞབས་ཝུའུ་ཝུན་ཙའོ[6](吴文藻1901-1985ཡིམི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབདང་། སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཞའོ་ཐུང(费孝通,1910-2005[7]གིཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཚོགས་མང་གཅིག་འགྲུབ་ཀྱི་སྒྲིག་འགོདལ་སོགས་པའི་དཔེ་དེབ་རྣམས་ཞིབ་ཀློག་བྱས་པ་ཡིན། སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ལགས་ཀྱིས་མི་རིགས་ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞི་འདི་སྲོག་ཤིང་དུ་བཟུང་ནས་སྤེལ་བའི་དཔྱད་འབྲས་རྣམས་ནི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་དཔྱད་གཞི་ཁག་ཅིག་སྟེ། ཁོང་གི་རྩོམ་ཡིག་ཁྲོད་དུབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམས[8]ཞེས་པའི་ཆེད་སྤྱད་ཀྱི་མིང་བརྡ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་སོགས་བརྒྱུད་ནས་སི་ཁྲོན་དང་ཡོན་ནན་གྱི་ནུབ་བྱང་བརྒྱུད་དེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་ཀྱི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་ཁྱོན་རྣམས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། ཁོང་གིས་ས་ཁྱོན་དེའི་རིག་གནས་རྣམ་པ་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཤིན་ཏུ་མཐོང་ཆེན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་གཅིག་ནི་བར་ཁྱམས་འདིའི་ས་ལ་གནས་པའིམི་རིགསཞེས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ལྡན་པའི་ཚོགས་སྤྱི་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་ཅིག་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་རེད། དེ་ནི་ལས་སླ་མོར་སྔ་མོའི་སུའུ་ལེན་གྱི་མི་རིགས་ངོས་འཛིན་ལྟ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་སྐད་ཡིག་ཡོད་པ་དང་། ཐུན་མོང་གི་གནས་ཡུལ་ཡོད་པ། ཐུན་མོང་གི་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་པ། ཐུན་མོང་གི་བསམ་བློའི་རྣམ་པ་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོད་པ་བཞིའི་གཞུང་ལུགས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་རེད། ཧྥེ་ཞའོ་ཐུང་སྐུ་དངོས་སུ་ལས་ཞུགས་བྱས་པ་དང་སློབ་སྟོན་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་ནས་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ལས་དོན་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། དེའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་མི་རིགས་ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་དངོས་བརྒྱུད་ཀུན་ནས་ངོས་འཛིན་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོར་བསགས་པ་རེད། ཉམས་མྱོང་དེ་དག་དང་མཁྲེགས་འཛིན་གྱི་རྣམ་ཤེད་བཟུང་བའི་ཚད་གཞི་དེ་དག་བསྡུར་བ་བྱས་རྗེས། ཁོང་གིས་དེ་སྔའི་མི་རིགས་སྐོར་གྱི་ངོས་འཛིན་གང་མང་ཞིག་ལ་དངོས་འགལ་གྱི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཤེས་ཚོར་བྱུང་བ་མ་ཟད། བོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམས ཞེས་པའི་ཁོངས་སུ་དེ་ལས་ཀྱང་དངོས་ཡོད་དང་མི་བསྟུན་པའི་གནད་དོན་མང་དུ་ཡོད་པ་ཤེས་ཚོར་བྱུང་བ་རེད། བར་ཁྱམས་འདིར་མཚོན་ན། མི་རིགས་ཤིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི་མི་རིགས་གཞན་ཞིག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའམ་བསྲེས་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། ས་དེ་དག་ཏུ་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་དབྱེ་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བོ་མེད་པ་མ་ཟད། ཕན་ཚུན་འགྲོ་འོང་གི་རྣམ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་ནི་ལས་སླ་མོར་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་མིན་པར། མི་གསལ་བའི་ངོ་བོསྣ་ཚོགས་པ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་གནས་པ་ཡིན།  དེ་ལས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ནི་བར་ཁྱམས་འདིའི་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཚོགས་སྤྱི་རེ་རེར་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་སྒེར་ཚུགས་སུ་ཆགས་པའིསྲིད་དབངཚུགས་མྱོང་བ་ནི་ད་ཐེངས་ང་ཚོ་རྒྱལ་རོང་ས་ཆར་སོང་ནས་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལས་ཤེས་པའི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་རེད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་དག་ནི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་སྒེར་ཚུགས་སུ་སྨྲ་བ་ཡང་ཚད་ལྡན་མ་ཡིན་ཏེ། ས་ཁུལ་འདི་དག་གདོད་མའི་དུས་རིམ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལྟེ་བའི་ས་ཁུལ་རྣམས་དང་ཕྱི་ནང་གཉིས་ནས་འབྲེལ་འདུག་ལ། རིམ་གྱིས་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་སྲིད་དབང་དང་འབྲེལ་ཟམ་བཙུགས་ཏེ་འགལ་འབྲེལ་གཉིས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་གནས་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། དེའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པར་གནས་ཡོད་པའི་སྲིད་ལུགས་སྣ་ཚོགས་དང་འབྲེལ་འདྲེས་ཟབ་མོ་བྱུང་འདུག་ལ། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཆེ་ཆུང་ལ་འགྱུར་ལྡོག་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ཡང་རྒྱུན་ལྡན་དུ་ཆགས་ཡོད་པས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་དེ་ནི་འགུལ་རྣམ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།  སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཞོའོ་ཐོང་གི་གསུང་རྩོམ་ལསབོད་དམགཅེས་པའི་ཆགས་ཡུལ་རྣམས་མང་དུ་གླེང་བརྗོད་བྱས་འདུག་ཅིང་། དེ་ལ་ཆེད་མཁས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཆིག་རྐྱང་གི་མི་རིགས་སོགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་མ་ཟད། དེའི་འབྱུང་ཁུངས་ལྡོང(氐)ཞེས་པའི་སྔ་མོའི་རིགས་རུས་ཤིག་ལ་གཏུག་འདུག  དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མང་བའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་དང་ལྷག་པར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱབ་ལྗོངས་ཡོད་པའི་མཁས་དབང་རྣམ་པས་ཚོགས་སྤྱི་དེ་བོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་རེད། གལ་སྲིད་ཆེས་ཞིབ་ཕྲའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན། བོད་དམགགི་གནས་སྟངས་དེ་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་རྒྱུད་དུ་གནས་པ་ཞིག་རེད། དེའི་སྤྱི་ཚོགས་གྲུབ་ལུགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་མཚོན་སྟངས་ནི མི་རིགས་རིག་གནས་ཀྱི་བར་ཁྱམས ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།  སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཡི་གླེང་ཕྱོགས་དེས་ང་ཡིས་ཤར་ལྷོའི་མཚོ་རྒྱུད་ས་ཁུལ་གྱི་རིག་གནས་སྣ་འདུས་ཀྱི་རྣམ་པ་དྲན་དུ་བཅུག་ཅིང་། དེས་ང་རང་ལབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཞེས་པའི་ལས་གཞི་འདི་སྒྲུབ་པའི་སེམས་ཤུགས་རྒྱས་སུ་བཅུག་པ་ཡིན།

ལོ་དེར་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། སི་ཁྲོན་དུ་བཞུགས་པའི་ལས་སྒྲུབ་རིགས་མཐུན་གྱི་ཆེད་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཀྱངབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཞེས་པའི་གོ་དོན་ལ་དོ་སྣང་གཙུགས་འཛིན་གྱི་འགོ་ཚུགས་འདུག  ཁོ་ཚོ་ནིབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་ཉེ་རྒྱུད་དུ་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་པས་དེ་ལ་སྤྲོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་ལག་ལེན་བྱེད་པར་དོ་སྣང་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་རེད། ༢༠༠༣ལོེར། མི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ལིས་ཧྲོའོ་མེན་གྱིས་སི་ཁྲོན་ཁྲིན་ཏུའུ་ཡི་ཕེས་ཞན་ས་ཆ་ནསབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསདང་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་དཔྱད་གླེང་གི་འདུ་འཛོམས་ཐེངས་ཤིག་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ང་ལ་བརྡ་བཏང་ནས་འཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་བྱས་བྱུང་།  ང་ཡིས་སྐབས་དེར་བཞུགས་ཡོད་པའི་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ལ་སྙན་ཞུ་བྱས་ཤིང་། འཚོགས་འདུ་འདི་ནི་དེ་སྔོན་ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གནངས་ཤིང་། ཆེད་རྩོམ་སྤེལ་མྱོང་བ་སྐོར་ཞིག་གི་བརྗོད་སྙིང་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད་པས་ང་རང་དངོས་སུ་འཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས་རྩིས་ཡོད་ཅེས་ཞུས་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་གསུང་དོན། དེ་སྔོན་ཡང་དང་ཡང་དུ་གླེང་བྱར་བཟུང་བའིབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀ་ནི་ངས་བཏོན་པའི་མི་རིགས་བསམ་བློའི་རྣམ་པ་གྲུབ་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ན་ཡང་། ༡༩༥༠ལོའི་གཞུག་གི་ལོ་ཤས་ནངབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་མི་རིགས་ཆུང་བ་ཁག་ཅིག་མི་རིགས་ཆེན་པོའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ཟིན་ཅིང་། ཡུལ་ལུང་ཆུང་ཆུང་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱི་རེ་གཉིས་ཡང་མི་རིགས་ཡན་གར་དུ་དགར་བའི་རྣམ་པ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པས་དེའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་ད་ལྟའི་རྣམ་པ་འདིར་སླེབས་ཟིན། དེ་ལྟར་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་རྙོག་དྲ་ཆེ་ཞིང་། རྣམ་པ་རེ་རེའི་གནས་ཚུལ་མི་འདྲ་བས་ང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་ཇི་འདྲ་གཏིང་ཟབ་ན་ཡང་དེ་ལས་དོན་སྙིང་ཡོད་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལེན་དཀའ་ལ། ང་ཚོས་དེ་ལ་བགྲོ་གླེང་དང་དཔྱད་བརྗོད་ཅི་འདྲ་སྤེལ་ན་ཡང་དངོས་ཡོད་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་ནི་བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དོན་ཞིག་རེདཅེས་གསུངས་བྱུང་།  ཡིན་ན་ཡང་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ནི་མཛའ་བརྩེ་དང་ལྡན་པའི་གཤིས་སྤྱོད་འཛིན་མཁན་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། སྐབས་དེའི་སི་ཁྲོན་གྱི་ཆེད་མཁས་པ་ལིས་ཧྲོའོ་མེན་དང་ཧྲི་ཧྲོ་སོགས་ཀྱིས་ངེད་གཉིས་མཉམ་དུ་ཚོགས་ལ་ཞུགས་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་དེར་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་དམིགས་བསལ་གནས་ཚུལ་གྱི་དབང་གིས་ཞུགས་མ་ཐུབ་ན་ཡང་། འཕྲིན་ཐུང་ཞིག་བྲིས་ནས་རིག་གཞུང་གྲོས་ཚོགས་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཀྱི་བསམ་པ་མཚོན་པར་བྱས་པ་མ་ཟད། འཕྲིན་ཡིག་ཐོག་མིང་ཀྱང་བཀོད་ནས་ང་ལ་ཚོགས་སུ་བསྒྲག་རྒྱུར་མངགས་བཅོལ་བྱས་བྱུང་། རྗེས་སུ་འཕྲིན་ཡིག་དེ་ཡང་རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས་སུ་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནིབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀ་བརྒྱུད་དེ་ཚོགས་སྤྱི་དང་ཚོགས་སྤྱི། རིག་གནས་དང་རིག་གནས་བར་འབྲེལ་འདྲེས་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཞུང་ལུགས་ངོས་འཛིན་ཆོག་ལ། གཞུང་ལུགས་དེར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་མིའི་གནད་དོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་ལ་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་བར་གྱི་འབྲེལ་ཟམ་གསར་འཛུགས་དང་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ལ་ཕན་ཐོག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཅེས་བཀོད་ཡོད། འཕྲིན་ཡིག་དེའི་ཁྲོད་དུ་བཀོད་པའི་བོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་གོ་དོན་ནི་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཡིས་ཆིག་རྐྱང་གི་མི་རིགས་ཤིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་བསམ་གཞིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ལས་འདས་ཡོད་ཅིང་། དེར་རིག་གནས་རང་རྟོགས་ ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་ནས་བསྟན་ཡོད།

རིག་གཞུང་དཔྱད་གླེང་གི་འཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས་ཚར་རྗེས། ང་རང་མུ་མཐུད་དུ་པེ་ཅིང་དང་ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་བར་འགྲོ་འོངས་ཐེངས་མང་བྱས་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་ང་ལ་རང་མོས་ལྟར་འབུམ་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་བསྡུ་རྒྱུའི་ཆོག་མཆན་རགས་ཡོད་ཅིང་།  སྐབས་དེ་ནས་ངས་ཁྲིད་སྟོན་བྱས་པའི་སློབ་བུ་རྣམས་ནི་ཤེས་འཇོན་ཀུན་ལྡན་གྱི་སློབ་མ་ཏག་ཏག་ཡིན་པས་ངས་ཁོང་ཚོ་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོགས་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་རྣམ་པར་རྩ་འཛུགས་བྱས་པ་མ་ཟད། བོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀར་དངོས་སུ་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་པ་ཡིན། ད་ལྟའི་བར་སློབ་མ་ཅི་ཙམ་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་དེར་ཁྲིད་པ་རྩིས་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག་མོད། ཕལ་ཆེར་མི་གྲངས་ཉི་ཤུ་རྩ་གྲངས་ཞིག་ཟིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོ་མང་ཆེ་བ་ནི་བོད་ཁུལ་དུ་སོང་ནས་ས་གནས་བྱེ་བྲག་པ་རེ་གཏན་འཁེལ་གྱིས་ས་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་རྟོགས་ཞིབ་ཕྲ་རགས་བྱས་པ་རེད། དེའི་ནང་དུ་དབྱི་རིགས་དང་ཆང་རིགས་ལ་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད་ལ། རིག་གཞུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཡང་ཡོད།  སྐབས་དེར་སི་ཁྲོན་སློབ་ཆེན་དང་སི་ཁྲོན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གླིང་གཉིས་ཀྱི་ཆེད་མཁས་པ་ཁ་ཤསལྷག་པར་དུ་དགེ་རྒན་ལིས་ཞེན་ཞེན ཀྱིསབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསལ་བྱང་རྒྱུད་དང་དཀྱིལ་རྒྱུད། ལྷོ་རྒྱུད་ཅེསཔའི་ཁག་བགོས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་པ་ཞིག་འདུག་ཅིང་། ངས་ཁོང་ཚོའི་ཁག་བགོས་པའི་རྣམ་པ་དེ་གཞིར་བཟུང་ནས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་བཟོས་ཏེ་སློབ་བུ་ཚོ་ཁག་བགོས་ནས་ཁུལ་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ཡིན། ངས་བཟོས་པའི་ལས་རིམ་ཁག་གི་ནང་ནས་ཆེས་མཐའ་མ་དེ་སི་ཁྲོན་མེན་ཡང་གི་ཕེན་ཝུ་ཞེས་པའི་ས་ཁུལ་དུ་སླེབས་ཡོད་ཅིང་། ལྷོ་མཐའ་ནས་ཡུན་ནན་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་སླེབས་པ་རེད། བར་རིམ་གྱི་ས་ཁུལ་དེར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ནི་ཅུང་མང་ཤོས་ཡིན་ལ། རྔ་ཁུལ་དུ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་སློབ་བུ་གཉིས་ཡས་མས་ཙམ་ཡོད། ས་ཁུལ་དེ་དག་ལས་མང་ཆེ་བར་ང་རང་དངོས་སུ་སོང་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀར་མཛུབ་སྟོན་བྱས་ཤིང་། སྐབས་ལ་ལར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་གྲོགས་པོ་དང་སློབ་བུ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀར་ཞུགས་པ་ཡིན། ང་ཚོ་འགྲོ་ཞོར་དང་གླེང་མོལ་བྱེད་ཞོལ་བྱས་ཤིང་། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་མང་ཆེ་བ་ཞིག་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྲོ་ཞོར་དུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཡིན།

མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ། སི་ཁྲོན་ནུབ་རྒྱུད་དང་། ཡོན་ནན་གྱི་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་དུ་རིག་གཞུང་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་པའི་ལོ་ཤས་ནང་། ང་རང་བོད་རིགས་ཀྱི་མཉམ་སྡོད་ཚོགས་སྤྱི་མང་པོ་ཞིག་དང་ཁོང་ཚོའི་རི་དང་ཆུའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ལ་འབྲེལ་འདྲེས་བྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ལ་འདོར་ཐབས་མེད་པའི་བག་ཆགས་ཟབ་མོ་ཞིག་ཆགས་སོང་། བག་ཆགས་དེ་དག་གིས་རིག་གཞུང་གི་གར་སྟེགས་སུ་གཏིང་ཟབ་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད་ན་ཡང་ང་རང་མི་སྒེར་གྱི་རིག་གཞུང་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བསམ་གཞིག་གང་མང་ཞིག་བྱེད་དགོས་བྱུང་།  ང་སླེབས་པའི་ས་ཁུལ་དེ་དག་ལབོདཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་མཚོན་པར་བྱས་འདུག་ལ། དེ་ལས་མཚོན་པའི་རིག་གནས་གཅིག་མཐུན་གྱི་ལྟ་བ་མངོན་གསལ་ཅན་ཞིག་ཆགས་འདུག ཡིན་ན་ཡང་།  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིང་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེ་བས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་སྐད་ཆ་དང་། གྱོན་པའི་རིགས། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་དང་ཆོ་གའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐད་ནས་ས་གནས་སོ་སོའི་ཁྱད་པར་མངོན་གསལ་དུ་ཆགས་འདུག དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་བཀས་བཅད་བདག་དབང་འཛིན་མཁན་སོ་སོའི་རང་ཐོབ་ཀྱི་དབང་ཆའི་ཐུན་མོང་དང་ཆིག་རྐྱང་གི་གནས་སྟངས་ཐད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དང་། དབང་ཆའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཚད་གཞི་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་ངོས་འཛིན་སྟངས་སོགས་པ་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་དེ་དག་གིས་ང་ལ་བག་ཆགས་དམིགས་བསལ་བ་བཞག་སོང་། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཐུན་མོང་ལྟ་བའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ས་ཆའི་བདག་འཛིན་དབང་ཆ་ནས་༡༩༥༠ལོའི་གཞུག་གིདམངས་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར རྗེས་ཀྱི་སྒྲིག་གཏོར་ལམ་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་ལས་དབང་སོགས་པའི་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་གིས་ང་རང་བསམ་གཞིག་གི་རྦ་ཀློང་དུ་འཕྱོ་རུ་བཅུག་སོང་། དེའི་སྐུལ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པའི་སྔ་རབས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་རེ་རེ་ནས་ཞིབ་ཕྲར་བཀླགས་པས། ང་རང་ས་ཕྱོགས་འདི་དག་གི་རི་ཆུའི་ཆགས་རིམ་གྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་དེ་དག་གིས་ལྷག་པར་དུ་ཡིད་སེམས་དབང་མེད་དུ་བཀུགས་སོང་། ང་ལ་ཡུལ་འདིར་མི་དང་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ། ལྷ་གསུམ་མཉམ་འདྲེས་བྱས་ཡོད་པའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་མི་རིགས་འབྲེལ་བའི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་དམིགས་བསལ་དུ་ཆགས་ཡོད་པའི་སྣང་བ་དངོས་སུ་སྐྱེས་བྱུང།  བག་ཆགས་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲིག་གཞི་དང་རིག་ཚན་གཞན་པའི་སྒྲིག་གཞི་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་ང་ཚོ་ལ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་མི་དང་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཆགས་པའི་ཕ་རོལ་པོའིདངོས་གཤིས་དང་ལྷ་གཤིས། མི་གཤིས་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་པོརིག་གནས་རྣམ་པ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུར་བསམ་གཞིག་བྱེད་པར་རགས་དཀའ་བའི་བློ་སྐྱེད་ཐོབ་བྱུང་།  གནད་དོན་དེ་དག་ལ་བསམ་ནས་ང་ལ་ངོས་འཛིན་ཅུང་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་སྐུལ་ཤུགས་ཀྱིས་ང་རང་མུ་མཐུད་དུ་མདུན་དུ་སྐྱོད་ཅིང་། གང་ས་གང་ལ་བལྟས་པ་ཡིན། ང་ཡི་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི་ངའི་དགེ་ཕྲུག་ཚོས་ང་ཡི ཐོག་མའི་བག་ཆགསབཟང་པོ་དེ་དེད་ནས་རིག་གཞུང་གི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ནས་ཇེ་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། དཔེར་ན། ང༢༠༠༣ལོར་ཀན་སུའུ་ཡི་ཕེན་ཝུའུ་ལ་སླེབས་ཤིང་། ཐེངས་དང་པོརབོད་དམགཅེས་པའི་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ས་ཁུལ་དེར་རྒྱུས་ལེན་གྱི་འགོ་ཚུགས་པ་མ་ཟད། ས་གནས་དེའི་ཡོན་ཏན་ཅན་ཙིན་ཝེའེ་ཡེས་དང་འབྲེལ་འདྲེས་ཅི་ཐུབ་བྱས་ནས་ས་ཁོངས་དེར་རྒྱུས་ལེན་བྱས། ངའི་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་ནི་ང་ཡི་སློབ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་འདིར་གཏིང་ཟབ་མོའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་ཞུགས་རྒྱུ་དེ་ཡིན། རྗེས་སུ་གོང་དུ་བཤད་པའིབོད་དམགརིག་གནས་པ་ཁོང་གི་བུ་མོ་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཡོང་སྟེ་ངའི་འབུམ་རམས་པའི་ཁྲིད་སྟོན་བྱས་པའི་བསླབ་གནས་དེར་ཞུགས་ཤིང་། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱང་ཚོགས་སྤྱི་དམིགས་བསལ་བ་དེར་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྟེང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་རེད། ང་བདེ་ཆེན་དང་། རྔ་བ། དཀར་མཛེས་སོགས་སུ་ཐེངས་མང་པོར་སླེབས་མྱོང་ལ། ས་གནས་དེ་དག་གི་རང་བྱུང་སྣོད་བཅུད་དང་མི་གཤིས་ཀྱི་མཛེས་ཉམས་སོགས་ཀྱིས་ང་ལ་བག་ཆགས་གཏིང་ཟབ་མོ་བཞག་སོང་། ཁོང་ཚོ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་ས་བདག་རྒྱལ་པོའི་ལམ་ལུགས་དེཐད་ཀར་བདག་འཛིན་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགསསུ་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་འགྱུར་སོགས་ལ་ང་རང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་འདོད་ཀྱི་འདུན་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་རྒྱས་སོང་།  དེའི་རྗེས་སུ་ངས་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་བུ་ཁག་ཅིག་ས་ཁུལ་དེ་དག་ལ་ཁྲིད་པ་ཡིན་ལ། ཤེས་འཇོན་ཅན་གྱི་སློབ་བུ་དེ་དག་གིས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ངོ་མཚར་བ་མང་པོ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད། དེ་དག་ལ་དོན་དངོས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་གཟིགས་ན་མ་འདང་ས་དང་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་སྐྱོན་ཆ་ཅི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་སྲིད་མོད། ང་ལ་མཚོན་ན་སེམས་ཀྱི་ཤེས་ཚོར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་མོ་སྟེར་བར་བྱས་སོང་། ངའི་ཚོར་བར་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་དངརྒྱ་ཡུལགཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པའི་བོད་ཁུལ་འདི་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་བརྗོད་གཞི་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། ས་ཁུལ་དེ་དག་ཏུ་སོང་སྟེ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན། སློབ་བུ་ཚོའི་མ་འོངས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལམ་ཁ་ལ་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་རེད། ས་ཁུལ་དེ་དག་ལ་མཚོན་ན། ཡིག་ཆར་བཀོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་། མི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་རྒན་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་སྔོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འདུག  སློབ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་རིག་གནས་རྣམ་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་ན། དེ་ཡིས་སྔ་རབས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་རྒྱུན་མཐུད་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། ས་ཁུལ་དེ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་སློབ་བུ་ཚོར་ངས་དུས་རྒྱུན་དུ་བོད་སྐད་ཡིག་ལེགས་པོར་སློབ་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བྱས་ཤིང་། དེ་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཚགས་དང་འགལ་འབྲེལ་ཅི་ཡོད་དབྱེ་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན། མཚོན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ལ་གོ་དོན་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་ལ་ངེས་ཤེས་ཟབ་མོ་བྱེད་ཐུབ་ངེས་ཡིན། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བལྟས་ན། ངའི་ཚོར་བར་རྒྱའི་ས་ཆ་ནས་ཐོན་པའི་ཡོན་ཏན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་གོ་རྟོགས་མཐོར་འདེགས་བྱེད་དགོས། ཁོང་རྣམ་པས་ཡབ་མེས་ལ་སློབ་དགོས་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པར་སློབ་དགོས་ལ། བོད་རིགས་ལྟ་བུའིགྲང་ཉུང་མི་རིགསལ་ཡང་ངེས་པར་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། བོད་ཁུལ་གྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་ཕན་པ་ཡོད་པ་སྟེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རིག་གཞུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཕན་པ་འབྱུང་སྲིད་ལ། ཕྱོགས་གཞན་གཅིག་ནསརིག་གནས་རང་རྟོགས ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཕན་པ་ཡོད། ཕྱོགས་དེ་གཉིས་མཉམ་སྒྲིལ་བྱས་ན་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ཞིག་གིས་རིག་ཚན་གྱི་གནད་དོན་ལ་ཕྱིར་རྟོགས་བྱེད་པར་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད།

ནུབ་གླིང་གི་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དུ་འཆར་ཡན་གྱི་རྟོགས་སྣང་མང་པོ་ཡོད་པས། འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་བྱེ་བྲག་པ་མང་པོ་ཞིག་ཁོ་ཚོས་གསར་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེས་བཤད་སྲོལ་འདུག  ཀོ་ལོན་པོ་ཡིས་སྐམ་གླིང་གསར་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་རབས་དང་། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བས་ཡེན་ཏིའི་ཨན་མི་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བཤད་རྒྱུར་དགའ་སྟེ། ཁོང་ཚོ་མ་སླེབས་པའི་སྔོན་དུ་ས་ཁུལ་འདི་དག་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ས་དེར་གནས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ལྟར་བསྒྲགས་བཞིན་འདུག  དོན་དངོས་ལྟར་ན། མི་དེ་དག་མ་སླེབས་པའི་སྔོན་ནས་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་རང་རང་གི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡི་གེ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་དག་ཕན་ཚུན་བར་དུ་ཡངབར་བརྒལ་རིག་གནསཀྱིས་ཕོགས་ཐུག་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་མྱོང་ཡོད།

ལོ་རྒྱུས་ཟེར་བ་དེ་ལྟར་རང་སྟེ། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་ཤར་རྒྱུད་དང སའི་གོ་ལའི་གྲང་རིམ་གསུམ་པར 第三极)འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆེས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་ཁོ་ཚོས རང་ཉིདདང སྣོད་བཅུདཀྱི་གནས་ཚུལ་ངོས་འཛིན་གསལ་བོ་བྱེད་ཐུབ་ཡོད། ས་གནས་དེར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལ། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་རང་ཉིད་ངོས་ཟིན་དགོས་ཤིང་། དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཕན་ཚུན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། དེ་སྔའི་ཡིག་ཚགས་སུ་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྩི་འཇོག་དང་དེ་བསྟུན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཐོག ཡུལ་དངོས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་པ། འབྲེལ་འདྲེས་རྒྱུས་ལེན་གསལ་བོ་བྱེད་པ་བརྒྱུད་ནས་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་བྱ་དངོས་རྣམས་ལ་གཏིང་ཟབ་ས་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་དགོས། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ང་ཚོའི་མི་ཚེ་དང་། སྤྱི་ཚོགས། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ཐོབ་བྱ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད། ངའི་སེམས་ཁོང་གི་ཚོར་བ་དངོས་ནི་ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་མི་མང་དང་ང་ཚོའི་སློབ་བུ་ཚོ་མཉམ་དུ་འདུས་སྡོད་བྱས་ན་ཤིན་ཏུ་འཚམས། དེ་ལས་རིག་གནས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐུབ་པ་ལས་གཞན་ད་དུང་མི་ལ་ཕན་སེམས་འཆངས་རྒྱུའི་གནས་ལུགས་སོགས་ཀྱང་སློབ་གཉེར་བྱེད་ཐུབ།

འདས་པའི་ལོ༡༠ནང་། ངའི་ཆེས་ཟབ་པའི་ཚོར་འདུ་ཞིག་ནིབར་ཁྱམསཤིག་གི་ངོས་ནས་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དེ་ལྷོ་ནུབ་ས་ཆ་གཅིག་པོའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ནས་འདུག་མི་རུང་ཞིང་། ས་ཁུལ་འདི་དང་ས་ཁུལ་གཞན་པའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་རིག་རྟོགས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ། དེ་ལས་ཀྲུང་ཡོན་ས་ཁུལ་དང་ལྕགས་རི་རིང་པོ་ཕྱིའིམཐའ་ཁུལ གཞན་པའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་དགོས། འདི་ལ་མང་པོ་བཤད་དགོས་དོན་མི་འདུག་སྟེ། ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་དང་ཡ་གླིང་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་བ། ལྷོ་ནུབ་ཁུལ་དང་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་སྒྲིག་གཞིའི་ནང་གི་རིག་གནས་འབྲེལ་བ་སོགས་ལ་ཡང་དོ་སྣང་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་རེད།

འཚམས་འདིར་ངས་ད་དུང་འབུམ་རམས་པ་ཁ་ཤས་ལ་དབུས་གཙང་དང་ཡ་གླིང་ཤར་ལྷོའི་རིག་གནས་རྣམ་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་ཅིང་། རིམ་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་རིམ་དེ་དགམི་རིགསལས་བརྒལ་ནས་ཆོས་ལུགས་རིག་གནསནང་པའི་ཆོས་ལུགསདང་འབྲེལ་བའི་ས་གནས་ལས་བརྒལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གླེང་སྟངས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་ཐུབ་པར་སློབ་སྟོན་ཡང་ཡང་བྱས་པ་ཡིན།  གླེང་བརྗོད་ཀྱི་རྣམ་པ་འདིར་ང་རང་ལ་ཚད་གཞི་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའི་རེ་ལྟོས་ཤིག་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་གླེང་ཕྱོགས་འདི་རྒྱ་བོད་དངམི་རིགསགཞན་པའི་དགར་མཚམས་ལས་འདས་ཤིང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱིཁྱོད་དང་ངའི་བར་ཁྱདདང་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་རིག་གནས་སྒྲིག་རིམ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཐུབ་ཡོད།

དེ་སྔོན་ཁྱེད་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའིམིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་པ་ཡང་སྙིང་ཅི་ཞིག་ཡིནཞེས་པའི་དེབ་དེ་ཀློག་པ་པོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་འདུག  ངས་བལྟས་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་གྱི་ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་ལ་མཚོན་ན། ཁྱེད་ཀྱི་བརྩམས་དེབ་འདི་ནི་ངེས་པར་ཀློག་དགོས་པའི་སློབ་དེབ་ཅིག་ཏུ་ཆགས་ཟིན། ང་ལ་བཀླགས་རྗེས་ཀྱི་ངོས་ཟིན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་སྟེ། དེབ་འདིའི་སྟོད་ཆ་རྣམས་ཞིབ་ཚགས་ཆེ་ན་ཡང་། སྨད་ཆ་རྣམས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཀོད་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེས་སོང་། ཁྱེད་ཀྱིས་འདི་ནས་དེབ་དེ་དང་འབྲེལ་ཐོགས་རིག་ཚན་འདིར་ཞུགས་མཁན་རྣམས་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་དང་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ཅི་ཡིན་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས་ཤིག་བྱེད་རོགས།

དེབ་དེ་ནི་ལོ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྔོན་དུ་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་རེ་སྐུལ་ལྟར་བྲིས་པ་ཡིན། ངའི་ཐོག་མའི་འཆར་གཞི་ལྟར་བྱས་ན། སྐབས་དེར་ང་ཡིས་ལྷོད་ཡངས་དང་སྟབས་བདེ་བའི་སྐད་ཆའི་སྟེང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ནང་དོན་གཙོ་ཆེ་བ་རྣམས་གསལ་བཤད་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་རིག་ཚན་དེའི་གཞུང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཁྱབ་ཁོངས་གཙོ་བོ་ཁག  གནད་དོན་གྱི་འདུ་ཤེས་སོགས་འདུས་ཡོད་ལ། དེ་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་བརྒྱུད་ནས་རིག་ཚན་འདིར་ཞུགས་མཁན་ལས་ཐོག་མ་བ་རྣམས་ལ་ཁྲིད་སྟོན་ཅི་ཐུབ་ཅིག་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན། 

ཆེད་ལས་ཤེས་བྱ་གང་རུང་ཞིག་ལ་གཟབ་ནན་གྱིས་འཇུག་དགོས་ན། གཞུང་ལུགས་དེའི་འགྲོ་ལུགས་དང་། རིན་ཐང་། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐབས་ལམ་སྐོར་བརྩོན་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་རེད། མིའི་རིགས་རིག་པ་ཟེར་བ་དེ་དོན་དངོས་སུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། ངས་བལྟས་ན་རིག་ཚན་དེ་ནི་མྱོང་རྟོགས་དང་གོ་བ་ལེན་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་རེད། དེའི་རྩ་བ་དང་ཡན་ལག་ཚང་མར་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ན། དཀའ་ཁག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་རིགས་གཞན་གྱི་ཐུན་མིན་ཡུལ་སྲོལ་སོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གཙུགས་ཆེར་འཛིན་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། རིག་ཚན་འདིའི་བགྲོས་མོལ་དང་བརྩོན་ལེན་བྱས་པའི་གནད་དོན་རེ་རེ་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱིར་བཏང་བའི་རྣམ་པ་རྐྱང་བ་ཡིན། གདོད་མ་ནས་ད་ལྟའི་བར་མིའི་རིགས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་བརྒྱུད་དེ་འོངས་པ་རེད། འགྱུར་ལྡོག་དེ་དག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཚུགས་རིམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་གྲུབ་ཡོད་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཚུགས་དེ་དག་ལ་འགྲོ་ལུགས་གཏན་ཆགས་པ་རེ་བཙལ་རྒྱུ་མེད་པ་རྩ་བ་ནས་མ་རེད།  ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བཤད་ན། ལོ་རྒྱུས་ནི་འགྱུར་ལྡོག་གི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བལྟས་ན། ང་ཚོ་མི་ཞེས་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེལོཞེས་པའི་དུས་ཚུགས་ཤིག་གིས་སྒྲིག་འགོད་བྱས་ཡོད་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད་པ་ཙམ་རེད།  ཚན་རིག་གིས་བྱ་དངོས་གསར་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་རྒྱུ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ན་ཡང་། བྱ་དངོས་གསར་བ་དེ་དག་ཀྱངལོཞེས་པའི་ཚད་བཀག་ལས་བརྒལ་ཏེ་སོ་སོའི་སྒྲིག་ལུགས་ཤིག་གི་ཁྲོད་དུ་མུ་མཐུད་དུ་བསྐྱར་འཁོར་བྱེད་བཞིན་པ་ཙམ་རེད། གང་ལྟར་ཀྱང་། ང་ཚོ་ནིལོའམལོ་ནས་ལོ་སྦྲེལ་བའིགོ་དོན་ཞིག་གི་ཁྲོད་འཁོར་ནས་གནས་པ་ཙམ་ལས་དེ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཡོང་མེད་པའི་ལམ་བུ་ཞིག་གང་ན་ཡང་མེད་ལ། ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ཡངལོ ཞེས་པའི་གོ་དོན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་པ་ཙམ་རེད། དེའི་ཕྱིར། སྤྱིར་བཏང་གི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་བཤད་ན། མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྟོགས་ཞིབ་ཐེངས་ཤིག་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཚེ་དེའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་ནི། ཁྱེད་རངལོཞེས་པའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་འགྲོ་དགོས་པ་རེད། མ་མཐའ་ཡང་དེའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་བསྐོར་བ་ཐེངས་ཤིག་འཁོར་ཚར་དགོས། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་རེ་སྐུལ་བྱེད་བཞིན་པའི་དོན་དངོས་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་འདི་ཁོ་ན་རེད།  ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ། ང་ཚོར་ད་ཡོད་ཀྱི་དཔེ་དེབ་མང་ཆེ་བརལོཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་མཐོང་དཀོན་མོ་རེད། ལོཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ནས་ལུགས་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་གྲུབ་པ་སྟེ། རིགས་རྒྱུད་ལམ་སྲོལ། ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ། དཔལ་འབྱོར་ལམ་སྲོལ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ལ་སོགས་པ་ཚང་མལོཞེས་པའི་གོ་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་རྣམ་པ་རྙོགས་འཛིང་ཅན་གྱི་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་གཟུགས་གཞི་ཞིག་གྲུབ་པ་ཡིན། དེ་ལ་བར་ཁྱམས(圈子)ཁ་ཤས་ཡོད། ངསགཞི་སྡོད་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྒྱུད་རིམ》(《社区的历程》)ཞེས་པ་འབྲི་སྐབས། གནད་དོན་དེར་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱུང་། གྲོང་སྡེ་གཅིག་གི་ལོ་རེའི་ས་ཞིང་འདེབས་པ་དང་འཚོ་སྐྱོང་གི་དུས་ཚོད་ཀྱི་མགྱོགས་དལ་རྣམ་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཐོན་རྫས་ལྷག་མ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་དམ། མི་གཅིག་གི་མི་ཚེའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དུ་བར་བརྒལ་གྱི་དུས་རིམ་དུ་སླེབས་དུས་འོས་འཚམས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ཅི་ཞིག་སྤྱད་ནས་མ་འོངས་པའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་དམ། མི་ཞིག་གི་རིགས་རུས་གཏོགས་སའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དེ་ཡན་ལག་ཅི་ལ་བགོ་བྱ་བྱེད་དམ། ཡན་ལག་དེ་དག་ཏུ་ཆད་རྗེས་ཕན་ཚུན་གྱི་འགལ་ཟླ་ཇི་ལྟར་སེལ་ཐབས་བྱེད་དམ་ལ་སོགས་པའི་གནད་དོན་མཐའ་དགལོ ཡི་དུས་ཚུགས་ལྟར་གྱི་འཁོར་སྐྱོད་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་ཆགས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་ལོཞེས་པ་ནི་དུས་ཚུགས་རིམ་པ་ཁག་གཅིག་མཉམ་སྒྲིལ་བྱས་པའི་གཅིག་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དུས་ཚོད་ཅིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཆོག དུས་ཚོད་དེ་ནི་འདུས་གྲུབ་ཅིག་ཡིན། ངས་བསམ་ན། མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཚོལ་རྟོགས་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དངོས་དོན་གྱི་ནང་དོན་ནིལོཞེས་པའི་གོ་དོན་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་དམིགས་ནས་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དང་བྱ་སྤྱོད་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲེས། དེ་དག་གི་མཚན་མཚོན་གྱི་འབྲེལ་བ། དོན་གྱི་སྙིང་པོའི་འབྲེལ་ཟམ། བསམ་བློ་དང་ལག་ལེན་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་ཤིང་། བྱ་དངོས་དེ་དག་གི་རྣམ་པ་ལ་གོ་རིམ་དང་ལྡན་པའི་རང་གཤིས་དངོས་ཕྱིར་མངོན་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་དང་བྱ་དངོས་གཞན་མཉམ་སྒྲིལ་གྱིས་མཉམ་འདུས་གཟུགས་གཅིག་གི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་བསམ་གཞིག་ཆེར་སྐྱེད་བྱེད་པ་སོགས་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ལས་ཀ་ཡིན་ནོ།།

དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་མི་ལ་ལས་མིའི་རིགས་རིག་པ་འདི་རིམ་པ་གསུམ་དུ་དགར་ཡོད་དེ། དེའི་ཁྲོད་དུ་མི་རིགས་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་དང་། མི་རིགས་རིག་པ། སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པ་སོགས་འདུས་ཡོད། དེའི་དོན་གྱི་བསྟན་བྱ་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པ་འདིའི་རྨང་གཞིའི་ཞིབ་འཇུག་ནི་ཡུལ་དངོས་ནས་ལས་ཀ་སྤེལ་བ་དང་དཔེ་གཞི་ཆིག་རྐྱང་བ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ(个案分析)དེ་ཡིན།  བར་མའི་རིམ་པ་ནི་ཞིབ་བསྡུར་དང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་དང་། རིམ་པ་མཐོ་ཤོས་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོ་དོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན། མི་ལ་ལས་བཤད་སྟངས་ལྟར་ན། རིམ་པ་དགར་རྒྱུ་ནི་གཙོ་བོའི་ལས་ཀ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་མི་རིགས་ས་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆིག་རྐྱང་བ་ཞིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་དུ་ཡང་ཞིབ་བསྡུར་དང་ལོ་རྒྱུས། གཞུང་ལུགས་སོགས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཟེར། གང་ལྟར་བཤད་ཀྱང་། མིའི་རིགས་རིག་པས་དཔེ་གཞི་ཆིག་རྐྱང་ཞིག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུར་དོ་སྣང་གཙུགས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། དུས་མཚུངས་སུ་བསྡུར་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་ལ་སྐུལ་འདེད་ཡང་ཡང་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེ་གཞི་གཅིག་དང་། དེ་དག་གི་ཕན་ཚུན་གྱི་བསྡུར་བ། དེའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་གཞུང་ལུགས་ལ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་ནི་རིག་ཚན་འདིའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་ཡིན། ང་ཚོས་རིག་ཚན་འདིར་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དུས་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་འདི་ལ་ཅི་ནས་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས།

ངསམིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་པ་ཡང་སྙིང་ཅི་ཞིག་ཡིནཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་དུ་ད་དུང་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གནས་བབས་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཏེ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་ཤེས་པ་ལ་འཚོལ་རྟོགས་བྱས་ཡོད། ངས་ཀྲུང་གོ་དཔེ་གཞིར་བཟུང་ནས་དཔྱད་གླེང་བྱས་པ་ཡིན། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་དང་ནང་དོན་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པས། ངས་བསམ་ན་གཙོ་བོ་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོ་ཁོངས་སུ་ཆུད་པར་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ཕྱོགས་གཉིས་གཏིང་ཟབ་ས་ནས་མཉམ་སྦྲེལ་བྱས་ཏེ་བསམ་གཞིག་གཏོང་དགོས། ངའི་ལྟ་ཚུལ་ནི་ནང་དོན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ལམ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། ཐབས་ལམ་ལས་འདས་པའི་ནང་དོན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་མི་སྲིད། དེ་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ནས་གནས་ཤིང་། ཕན་ཚུན་བརགསར་གཏོདཀྱི་རྣམ་པ་སྐྲུན་བཞིན་ཡོད་པས། དེ་ཡིས་རིག་ཚན་འདི་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྣམ་པའི་མངོན་ཚུལ་དང་གཙོ་རྒྱུགས་རང་བཞིན་གྱི་མྱོང་གོམས་གཅིག་སྒྲིལ་བྱས་པའི་སྤྱི་སྡོམ་ཞིག་ཡིན།      

ཁྱེད་ཀྱིསབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཞིབ་འཇུག་གི་ཆེད་རྩོམ་ཁྲོད།  སྡེ་ཚོམས་གསུམ དང དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་རིག་གཞུང་གི་མིང་བརྡའམ་ལྟ་བ་བཏོན་འདུག    མིང་བརྡ་དེ་དག་གི་གོ་བ་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ངེས་དགོས་ན་ཅི་ལྟར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན་ལེགས།

མིང་བརྡ་དེ་དག་གི་གོ་དོན་ཐད་ངས་བཞག་པའི་ངེས་ཚིག་ནི་ཅུང་རབ་རིབ་ཙམ་དང་། ཕན་ཚུན་བར་ནང་འགལ་གྱི་ཆ་ཡང་མེད་ངེས་མིན། དེའི་འབྲས་བུར་ངས་མི་རྣམས་ལ་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྣམས་བསྐོར་ཁག་བཟོ་བ་དང་བར་ཁྱམས་བཟོ་བའི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཆགས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་ང་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བོར་བརྗོད་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་རེད། མིང་བརྡ་འདི་དག་གི་གོ་དོན་ཐད་ངས་འདི་ནས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་གནད་ཚིག་ཁག་ཅིག་གསལ་བཤད་བྱེད་རྒྱུ་ལས་གཞན་བརྗོད་ཐབས་བྲལ།

སྐབས་འདི་ནས་བཤད་པའིསྡེ་ཚོམས་གསུམཞེས་པ་དོན་དངོས་སུ་སྔ་མོ་ནས་མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་གླེང་བརྗོད་མང་དུ་བྱས་མྱོང་ཡོད། དེ་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་བགྲོས་མོལ་བྱས་པ་ནི་སྔ་ཤོས་ཡིན། ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱེད་ཡུལ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ས་གཤིས་ཆགས་ཁོངས་ཡིན། ཁོང་ཚོས་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཆབ་སྲིད་རྣམ་པའི་བར་སྟོང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་ས་གཤིས་ཀྱི་གྲུབ་ལུགས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གཤིས་ཁྲོད་དུ་གལ་ཆེ་བའི་གྲུབ་ཆ་གཅིག་ནི་མཐའ་ཁུལ་རྣམས་རེད། དེ་སྔའི་མི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་མཐའ་ཁུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་གཞིག་བྱས་པ་སྟེ། ཁོང་ཚོའི་བཤད་སྟངས་ལྟར་ན། མཐའ་ཁུལ་ཞེས་པ་ནི་མི་རིགས་ཤིག་དང་མི་རིགས་གཞན་ཞིག་གི་བར་རྒྱུད་དེ། དེ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་རིམ་གྱི་རྣམ་པར་གནས་ཤིང་།  དང ཁོའིབར་གྱི་ཞེང་ཚད་མི་འདྲ་བའི་བར་སྟོང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཞེས་ཟེར། ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱིསྡེ་ཚོམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ””ཞེས་པ་ནི རང་ཕྱོགས་ཀྱི་བསྐོརདེ བར་རིམ་གྱི་བསྐོརབརྒྱུད་ནས ཕ་རོལ་པོའི་བསྐོརདུ་སླེབས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས། ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་རིག་པ་ལ་ཐོག་མར་འཇར་མན་གྱི་མཁས་དབང་ཚོས་གཙུགས་འཛིན་བྱས་པ་རེད། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་འཇར་མན་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུགས་པའི་དུས་ཚད་དབྱིན་ཇི་དང་ཧྥ་རན་སི་ལས་འཕྱི་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན་སྲིད།  དེའི་ཕྱིར་མི་རྣམས་སེམས་ཁྲེལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་གནད་དོན་དེ་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་རེད།  དུས་ཕྱིས་སུ་སླར་ཡངསྡེ་ཚོམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བཞིག་བྱུང་ཡོད། མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིའཛམ་གླིང་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ལུགསཁྲོད་དུ་ཡང་བཤད་སྟངས་འདི་བྱུང་བ་རེད། མའོ་ཙེ་ཏུང་གིའཛམ་གླིང་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ལུགསནི་ཀུན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད། འཛམ་གླིང་གི་རིམ་པ་དང་པོ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་། དེ་སྔའི་སུའུ་ལེན་སོགས་ལ་ཟེར་བ་རེད། འཛམ་གླིང་རིམ་པ་གཉིས་པ་ནི་ཉི་ཧོང་དང་། ཡོ་རོབ་གླིང་། ཨོའོ་སུ་ཁྲུའུ་ལེ་ཡྰ། ཁྰ་ན་ཊ་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཟེར། འཛམ་གླིང་གི་རིམ་པ་གསུམ་པ་ནི་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་བསམ་བློ་འདི་ནི༡༩༧༤ལོའི་ཟླ༢པར་ཏྲན་པི་ཡའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་ཁ་ཝོང་ཏ་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱེད་སྐབས་སུ་བཏོན་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། དེ་ནི་དག་དག་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས༧༠སྐབས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་གླིང་གི་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་ཡང་ལྟ་བ་འདི་བྱུང་བ་དང་དུས་འཁེལ་བ་རེད། བསམ་བློ་འདིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཆེད་མཁས་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གི་འདོད་ཕྱོགས་ནི། ཉེ་རབས་ནས་བཟུང་སྟེ་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་སྐྱེད་འཕེལ་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས་མི་རིགས་སོ་སོ་བ་མཐའ་དག་འཛམ་གླིང་གི་སྒྲིག་འགོད་ཅིག་གི་རྣམ་པའི་ནང་དུ་ཚུད་ཡོད་ཅིང་། སྒྲིག་འགོད་དེ་ནི་བསྐོར་ཁག་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། བསྐོར་ཁག་གཅིག་ནི་ཀུན་གྱིས་བཤད་པའི་རིག་གནས་ལྟེ་བར་འཛིན་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ཡང་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དོན་སྙིང་གཙོར་བཞག་གི་རིག་གནས་ལྟེ་བར་འཛིན་མཁན་ཏེ། དེས་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བའི་ཐོབ་ཐང་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་རིག་གནས་རྟེན་གཞིར་ཆགས་མཁན་དེས་རིམ་པ་མཐའ་རིམ་པ་ལ་བཤུ་བཞོགས་བྱེད་སྲིད་ཅིང་། མཉམ་སྒྲིལ་གྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་ཕྱི་རིམ་གྱི་བསྐོར་ཁག་ཅི ག་ཀྱང་ཡོད། ལྟ་བ་འདི་ལ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་མང་བ་སྟེ། ཨེ་ལིས་འོ་ཨེར་ཧྥུEric Wolfཡིས་ཆེད་དུ་གནད་དོན་འདི་ལ་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་ཏུ་བྱས་པ་རེད། ཁོས་དེ་སྔོནཡོ་རོབ་གླིང་དང་ལོ་རྒྱུས་མེད་པའི་མི་སེརཞེས་པའི་ཆེད་རྩོམ་ལེགས་པོ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཕལ་ཆེ་བ་འཛམ་གླིང་གི་གྲུབ་གཞིའི་གཞུང་ལུགས་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་པ་རེད། དེབ་དེའི་ཁྲོད་དུ་རིག་གནས་མི་འདྲ་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་མི་འདྲ་བའི་མི་ཚོགས་ལས་སྔར་ཡོད་ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྒྲིག་གཞི་ལ་རྟོགས་ཞིབ་ནན་མོ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ཉེ་རབས་ནས་བཟུང་བྱུང་བའི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་ལྟེ་བར་བཟུང་བའི་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གི་སྒྲིག་རིམ་དེས་བཟོས་པའི་འགྱུར་ལྡོག་སོགས་ལ་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ངས་བཤད་པའི སྡེ་ཚོམས་གསུམཞེས་པ་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་གཙོ་བོར་བཞག་ནས་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ན། དེ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལ་འབྲེལ་མེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ངས་བལྟས་ན་འཛམ་གླིང་གི་སྒྲིག་རིམ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པ་ཡིན་པས་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་མིན། འདི་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་བཏོན་པའི སྡེ་ཚོམས་གསུམ ཞེས་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ས་གཤིས་རིག་པ་དང་མི་འདྲ་ལ། རྒྱ་ཆེ་བའི་གོ་དོན་ཅན་གྱིའཛམ་གླིང་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ལུགསདང་ཡང་མི་འདྲ། འཛམ་གླིང་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ལུགསནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་བགོས་པ་ཡིན་སྲིད་ལ་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གྱི ས་ཁོངས་རིམ་པ གཞིར་བཟུང་ནས་བགོས་པ་ཡིན་སྲིད། ངས་བཏོན་པའིསྡེ་ཚོམས་གསུམ ཞེས་པའི་བསྐོར་ཁག་བགོ་སྟངས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལྟ་བ་འདི་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་རིམ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན།  དེ་ནི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་དངོས་དང་། དེའི་མཐའ་ཁུལ་དང་ཕ་རོལ་པོ་གང་ལ་ཡང་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་མིན་ལ། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་རིམ་བྱེ་བྲག་པ་གང་ལ་ཡང་དམིགས་མེད། ངས་གསལ་བཤད་དུ་བཀོལ་བའི་དཔེ་གཞི་ནི་གདོད་མའི་ཀྲུང་གོ་ཡིན།  སྐབས་དེའི་ཀྲུང་གོ་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ངེས་ཅན་གྱི་ཚོགས་སྤྱི་དེ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དོན་དངོས་སུ་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཆིག་རྐྱང་བ་གང་ལ་ཡང་མི་གཏོགས་ལ། ཉེ་རབས་ཀྱི འཛམ་གླིང་གི་མ་ལགདང་ཡང་མི་འདྲ།  འདི་ལྟ་བུའི འཁྲུག་བཅོས་རྒྱུན་གནས 治乱无常)ཀྱི་རིག་གནས་འདི་མཚམས་རེར་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་རྣམ་པར་ཆགས་ཡོད་ལ། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།  མཚམས་རེར་བྱེ་བྲག་ཏུ རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོའི(列国)རྣམ་པར་གནས་ཤིང་། མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཁོ་ནའི་རྣམ་པར་གནས་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་བའི་རྣམ་པ་ལྟར་བལྟས་ན། དེ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི མཆོད་ཡོནགྱི་འབྲེལ་བའི་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གོང་བཀུར་གོ་རིམ་ཡོད་སྲིད་ཅིང་།  དེས་བར་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པའི་ཁྲོད་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་དང་ཁྱབ་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྲིད། འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་དེ་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་སླེབས་མི་སྲིད། ངས སྡེ་ཚོམས་གསུམཞེས་པའི་ལྟ་བ་དེ་སྤྱད་ནས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན། དེ་གཙོ་བོ་ནི་ང་ཚོའི་ད་ཡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འདིའི་ངོས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱིར་རྟོགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།

ང་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཞིག་མིན་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་ལ་སྤྲོ་སྣང་ཚད་མེད་འཛིན་མཁན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན། ད་ལྟའི་ངོས་ནས་ཀྲུང་གོའི་རྣམ་པ་ལ་ཕྱིར་རྟོགས་བྱས་པས། ངས་མཐོང་བ་ནི་ཡོན་ཏན་པའི་སྡེ་འདིའི་ད་ལྟའི་གནད་དོན་ནི་ཅུང་ཚབ་ཆེན་རེད། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་རིག་ཚན་ཁག་གིས་གཙོ་བོར་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་ཉིང་དུ་བཟུང་ཡོད་མོད། ང་ཚོར་ད་དུང་རིག་ཚན་གཅིག་ཡོད་པ་ནི་མི་རིགས་རིག་པ་རེད། དེས་དོ་སྣང་བྱེད་ཡུལ་ནི་གྲང་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རེད། མི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཀུན་གྱིས་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་མེད། ཁོང་ཚོའི་མིག་འོག་ཏུ་རྒྱ་རིགས་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་རྣམ་པར་གནས་མེད་པ་ལྟ་བུར་ཆགས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་རིག་ཚན་དགར་སྒང་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་ཆགས་པ་རེད། ཕྱོགས་གཅིག་གིས ལྟེ་བའི་བར་ཁྱམས 核心圈)སུ་གྲུབ་པའི་རྒྱ་རིགས་རྣམས་ཀྲུང་གོའི་རིག་ཚན་སྤྱིའི་རྣམ་པར་བཀོད་པ་དང་།  ཆིག་རྐྱང་གི་དཔེ་གཞི་ནས་སྡོམ་རྩིས་དབྱེ་ཞིབ་དང་། དེ་ནས་སྲིད་ཇུས་བསམ་བློའམ་གཞུང་ལུགས་སོགས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱེད་ཡུལ་ནིལྟེ་བའི་བར་ཁྱམས ཞེས་པའི་དོན་སྙིང་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་ཀྲུང་གོའི་གནས་ཚུལ་ཡིན། དེས ལྟེ་བའི་བར་ཁྱམས སུ་གྲུབ་ཡོད་ན་ཡང་མི་རིགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་འགྱུར་ལྡོག་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་མཐོང་མེད། ཕྱོགས་གཞན་པ་དེར་མི་རིགས་རིག་པའམ་མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིབ་འཇུག་ཅེས་ཟེར་ཞིང་། དེས་མཐའ་འཁོར་གྱི་གནད་དོན་ཁོ་ནར་དོ་སྣང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་འགྱུར་ལྡོག་དང་འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་མེད།  དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ཡང་། ལྟེ་བའི་བར་ཁྱམས ལྟར་ཀྲུང་གོའི་མཐའ་ཁུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཡང་འགྱུར་ལྡོག་མེད་པ་མིན། ད་ལྟའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤར་མཐའི་མཚོ་གླིང་གི་རྒྱུད་རྣམས་ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་གཞི་འདིའི་སྲོག་ཤིང་ཡིན་འདོད་མོད། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ས་ཁུལ་དེ་དག་ནི མི་རིགས་ས་ཁུལདང་གཅིག་མཐུན་ཏེ། སྲོག་ཤིང་གི་ས་ཁུལ་དང་། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབལ་འབྲེལ་འདྲེས་བྱེད་པའི་བར་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་ཡིན་པས། དེ་དག་ལ་རང་རང་གི་ས་ཁུལ་དང་བསྟུན་པའི་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་ལ། སྲིད་དབང་དང་བསམ་བློའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། ཧྥུ་ཅེན་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། ཚང་མའི་བསམ་བློ་ཀྲུང་གོའི་ཤར་རྒྱུད་མཚོ་མཐའི ལྟེ་བའི་བར་ཁྱམས སུ་འདོད་མོད། འོན་ཀྱང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་དུ ཀྲུང་ཡོནགྱི་ས་ཁུལ་དང་རྒྱང་ཐག་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་མ་ཟད། གཞི་རྩའི་གཤིས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱང་ཧྭ་ཞྭ་མི་རིགས་དང་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་བས་ད་ལྟ་དེ་དག་ལ ཤར་རྒྱུདཅེས་པའི་མིང་དེ་ཐོགས་པ་ཡིན། ཧྲང་ཧེ་ནི་ལྷག་པར་དེ་ལྟར་རེད།  སྡེ་ཚོམས་གསུམགྱི་ལྟ་བ་འདིས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མི་རིགས་རིག་པའི་ལངས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་རྒྱ་རིགས་འདི་ཀྲུང་གོའི་བརྗོད་ཉིང་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་གཙོ་རྒྱུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ལ་ངོ་ལངས་བཟོ་ཆེད་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ངོས་ནས་མི་རིགས་རིག་པ་དེ ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཆགས་པའིགནད་དོན་དེ་འགོག་ཆེད་ཡིན། ངའི་ལྟ་བའི་ཁྲོད་མི་རིགས་རིག་པ་འདི་གཟབ་ནན་གྱི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་སྤྱི་ཁྱབ་ལ་བཀོལ་བཞིན་པའི རིག་གནས་རིག་པཞིག་ཡིན་མོད། རྒྱལ་ནང་ནས་གྲང་ཉུང་མི་རིགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཁོ་ན་ཙམ་ལ་ཆགས་ཡོད་པ་ལས་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཐུབ་མེད།

སྡེ་ཚོམས་གསུམགྱི་ལྟ་བའི་ཁྲོད དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསནི་བརྗོད་ཉིང་གཙོ་བོ་ཡིན། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསཀྱི་གོ་དོན་ཐད་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་གནས་དང་། ལྟེ་བ་དང་མཐའ་ཁུལ་སོགས་ལས་བརྒལ་ཞིང་། གནད་དོན་ཁག་གཉིས་སུ་བགོས་ནས་གོ་བ་ལེན་པར་སྟབས་བདེ་འབྱུང་ཆེད་བཏོན་པ་ཞིག་ཡིན། སྒྲིག་གཞི་འདིའི་རིགས་རྣམས་ལོ་རྒྱུས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་བཀོལ་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། དེའི་གཞི་རྩའི་ལྟ་དགོངས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཆགས་ཀྱི་སྲ་མཁྲེགས་མ་ལག་ཅིག་ལ་བཟུང་བའི སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིགཞིག་ཡིན། ང་རང་ཐོག་མར་ཀྲུང་གོའི་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོ་མཐའི་ས་ཁུལ་རྣམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ནས་རིམ་གྱིས་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་རི་ཁུལ་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཞུགས་པ་རེད། ངའི་ཤེས་ཚོར་ལྟར་ས་ཁུལ་འདི་དག་ནི ས་གནསདང མཐའ་མཚམསལྟ་བུར་ངོས་བཟུང་ནས་བརྗོད་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཡོད། ད་ཡོད་ཀྱི་གླེང་བརྗོད་ཁྲོད། ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ ས་གནསརིམ་པ་མང་པོར་དགར་ཡོད་ཅིང་། མཐའ་མཚམས་དབྱེ་བའི་བར་ཐིག་མང་པོ་བཀོད་འདུག  ང་རང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་བགྲོད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་སྐོར་ཅིག་བཀླགས་པ་ཡིན། ངའི་ཤེས་ཚོར་ལ་ས་ཁུལ་འདི་དག་གནའ་དེང་གང་ལ་མཚོན་ཡང ཀྲུང་ཕྱིའི་བརགྱི་འགག་སྒོ་གཙོ་བོ་ཏག་ཏག་རེད། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསནི དཀྱིལ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པལ་ཟེར་ཆོག་ཅིང་། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམས དེ་དག་ལ་ ཀྲུང་ཕྱིའི དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་བྱེད་ནུས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། ས་ཁུལ་དེ་དག་རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་ན་འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་གི་རྣམ་པ་ནས་གནས་པ་རེད།  དེ་ལྟར་ཡིན་པས་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཤར་ལྷོའི མཚོ་ཐོག་གི་དར་ཟབ་ཚོང་ལམ(海上丝绸之路)དང་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི ལྷོ་ཕྱོགས་དར་ཟབ་ཚོང་ལམ(南方丝绸之路)སོགས་གང་འདོད་དུ་གླེང་བཞིན་པ་རེད།  དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་ས་ཁུལ་འདི་དག་གི་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ང་ཚོས་ད་ལྟ་བཤད་བཞིན་པའི རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞི་ཆ་ཚང་བྱུང་མྱོང་བ་རེད། རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་རབས་དང་ཡ་ཐོག་དུས་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད།  མཉམ་སྒྲིལ་གཅིག་འདུས ཀྱི་རྣམ་པ་གྲུབ་རྗེས་ཀྱི་དུས་རིམ་མི་འདྲ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཡང་དེ་ལྟ་བའི་དཔེ་གཞི་མང་པོ་ཡོད།  འོན་ཀྱང་། ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་བྱུང་མྱོང་བའི རྒྱལ་ཁབདེ་དག་གིས་ངེས་པར་རྒྱལ་ཁམས་གཞན་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲེས་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ནང་གི་ཆབ་སྲིད་བསམ་བློའི་གྲུབ་ཆའི་ཁྲོད་ཀྱི མཉམ་སྒྲིལ་གཅིག་འདུས་ཀྱི་ལྟ་བའིབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ངེས་པར་དུ་ཐག་ཆོད་ཡང་དག་པ་ཡོང་དགོས་པ་རེད། དེའི་ཕྱིར། རྒྱུན་མཐུད་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་ཐུབ་པའི རྒྱལ་ཁབཀྱི་རྣམ་པར་བརྟན་ཆགས་བྱུང་མེད། དེ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་དང་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མྱོང་གོམས་བརྒྱུད་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་མི་འདྲ། རྒྱལ་ཁབདེ་དག་ལ་དབང་ཆ་དང་དབང་ཐང་གི་དོན་སྙིང་ཡོད་པའི དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསཡོད་ལ། ལྷག་པར་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་བྱུང་མྱོང་བའི་ཐུའུ་སི[9]རྣམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ལྟར་ཏེ། དབང་ཆ་དང་དབང་ཐང(权力和权威)ནི རྒྱལ་པོའི་དབང་ཆ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྣམ་པལས་དམའ་བ་མ་ཟད། ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བར་རྒྱུད་དུ་གནས་པའི་མཐུན་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པ་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན། ངས་བཤད་པའི དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསའདི་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་གཙོ་བོར་བཞག་པའི མཐའ་ཁུལལ་གོ་དགོས་ཤིང་།  ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཕྱེད་ཀ་རང་བཙན་གྱི་རྣམ་པ་དང་། ནང་དོན་མི་འདྲ་བའི་ངོ་བོར་གནས་པའི དཀྱིལ་གནས་དབང་འཛིན་གོང་མ 中央朝廷)ལ་མཆོད་ཡོན་སྐྱེས་འབུལ་གྱི་འགྲོ་འོངས་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཆགས་ཡོད་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དངོས་གཟུགས་ཤིག་ལ་གོ་དགོས།

འདི་ལྟ་བུའི དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསཀྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྟེང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས། ང་ཚོས་ངེས་པར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྤྱིར་བཏང་གི་རྩ་དོན་དག་ལ་བརྩི་འཇོག་དང་ལག་ལེན་ཡང་དག་བྱེད་དགོས། ངས་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི ལོ ཞེས་པའི་གོ་བ་སྲོག་ཤིང་དུ་བཟུང་སྟེ་གྲུབ་པའི་སྣ་འདུས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ནི དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམསཀྱི་རིམ་པ་འདིར་རྒྱ་ཆེར་གནས་པ་ཞིག་ཡིན། མི་ཡོད་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ཡོད་སྲིད་ལ། ང་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ལ་རྒྱུས་ལེན་བྱེད་འདོད་ཙམ་བྱུང་ན། དེ་ལ་བསྟུན་པའི་མདུད་དགྲོལ་གྱི་བྱེད་ཐབས་ཞིག་དྲན་དགོས། བལྟོས་འཇོག་ལྟར་བཤད་ན། དཀྱིལ་རྒྱུད་སྡེ་ཚོམས་ཀྱི་རིམ་པ་དེས་མཐའ་ཁུལ་དང་མཐའ་ཁུལ་ལས་འདས་པའི་ཁམས་ཆེན་པོ་དེར་འབྲེལ་འདྲེས་བྱེད་རྒྱུར་གཙུགས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པས། ཕྱོགས་དེ་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་པ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་ཐོན་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། ས་ཁུལ་དེ་དག་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་བ་ལ། ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ཀྱི་སྤྲོ་སྣང་གིས་རིག་གནས་སྣ་འདུས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་ཤེས་པ་སྐྱེད་རྒྱུ་ཡང་ཅུང་སླ། དེ་ལས་ད་དུང་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ལ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་བཞིན་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་སླ་མོར་སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལས རང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱིདང གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱིའིབར་གྱི་འགལ་འབྲེལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྣམ་པ་དེ་གསལ་བོར་མཐོང་ཐུབ།

ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་སྔོན་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གོ་དོན་སྐོར་ལ་ཡང་བགྲོས་མོལ་མང་དུ་བྱས་འདུག་ཅིང་། དེའི་ལྟ་དགོངས་བཟུང་ནས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལྟ་བ་མང་པོ་བཏོན་འདུག ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཛད་པའི་བསམ་བློའི་དགོངས་གཞིའམ་རིག་གཞུང་ལྟ་བའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཅི་ཞིག་ཡིན། འདི་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་དོན་ཅི་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྲོད་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ངེས་པར་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཞུགས་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་དགོས་པ་ཡིན་ནམ།

དྲི་བ་འདིར་གསལ་བཤད་ཡང་དག་ཅིག་བྱེད་དགོས་ན་དཀའ་ཁག་ཆེན་པོ་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ངས་དེ་སྔོན་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཆེད་རྩོམ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་སྤེལ་ཟིན། འདི་ནས་དེ་དང་འབྲེལ་ཏེ་ལྟ་ཚུལ་རེ་འགའ་གླེང་ཆོག

མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་མི་མང་ཤས་ཀྱི་མིག་དབང་འོག་ཏུ་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། འོ་ན་རིག་གནས་ཞེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཞིབ་ཕྲར་བསམ་གཞིགས་བྱས་ན། རིག་གནས་ཞེས་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། ང་ཚོས་དེ་ལ་གོ་བ་ལེན་སླ་ཤོས་ནི་གལ་སྲིད་ལོ་རྒྱུས་མེད་པའམ་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཅི་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད། འོན་ཀྱང་། ནུབ་ཕྱོགས་མིའི་རིགས་རིག་པས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་གཏད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཚོ་ཁག་གི་སྤྱི་ཚོགས(部落社会)རེད།  སྤྱི་ཚོགས་དེ་ལ་ཡི་གེ་མེད།  ཡི་གེ་མེད་ན་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་མི་སྲིད་ཅེས་བཤད་ཆོག་གམ། ཅི་ཞིག་ནི་ལོ་རྒྱུས་རེད། ང་ཚོ་མང་ཆེ་བའི་གོ་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབས་ཟིན་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་ལ་ངག་རྒྱུན་དུ་སྤེལ་བའི སྲོལ་རྒྱུནཞིག་ཡོད་པ་ཙམ་ཡིན། རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ནི་རིག་གནས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཡིན་པས། ཁོང་རྣམ་པས་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ཀྱི་གོ་བ་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པ་ལ་འཐད་མོས་བྱེད་པ་ཡིན། འོ་ན་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་ཡིན་མིན་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད། ཁོང་ཚོར་གཅིག་མཐུན་གྱི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། ཡི་གེ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡིན་ན་ཡང་ངག་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་པ་བརྒྱུད་ནས་ལོ་རྒྱུས ཟིན་བྲིསསུ་འགོད་ཐུབ་པ་མངོན་གསལ་གྱི་གནས་ཡིན།  དེའི་ཕྱིར། གཙོ་བོ་ནི་ཡི་གེ་མེད་པའི་གནད་དོན་དེ་མ་ཡིན་པར་རིག་གནས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དོན་དངོས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་ལོ་རྒྱུས་གསར་གཏོད་བྱེད་མཁན་གྱི་མིས་བརྒྱུད་རིམ་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཤིག་གམ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ནམ་ཞེས་པའི་གནད་དོན་དེ་གཙོ་བོ་རེད། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་བརྗོད་ཉིང་གཙོ་བོ་གཅིག་ནི་གནད་དོན་འདིའི་སྟེང་གི་བསམ་གཞིག་ལས་འཕྲོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ལན་འདེབས་དགོས་པའི་གནད་དོན་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་འདི་དོན་དངོས་སུ་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གོ་བ་ལེན་དགོས་སམ་རང་སྣང་གཙོར་བཟུང་གིས་གོ་བ་ལེན་དགོས་པའི་དྲི་གཞི་དེ་ཡིན།

གོ་བ་གཞན་ད་དུང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་དུ་འདོད། སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་མི་སྲིད། ཁྱེད་རང་བོད་ཁུལ་དུ་སོང་ན། བགྲོད་ཡུལ་གྱི་ཚོགས་སྤྱི་དེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ། སྤྱི་ཚོགས་དེ་ལས་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བརྒྱུད་རིམ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་དེར་མི་སོ་སོར་གོ་བ་ལེན་སྟངས་དང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱགས་སྟངས་ཤིག་གྲུབ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།  མི་དེ་དག་ནི་སོ་སོའི་འདྲ་མཐུན་གྱི་གོ་བ་དང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་ལ་བསྟུན་ནས་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལྟར་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཉམ་འདུས་སྤྱི་གཟུགས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་པ་རེད། འདི་ལྟ་བའི་གོ་བ་དང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ལ་མཉམ་གནས་ཀྱི་སྐྱེད་ཤུགས་གང་རུང་ཞིག་འབུས་པར་བྱས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་མིས་རང་རང་གི་འདས་སོང་ལ རྒྱུན་མཐུད་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་པ་ ནི་སྤྱི་ཚོགས་ག་སྐྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཆོག རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཀྱང་རུང་། སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཀྱང་རུང་། ཚང་མ་ལོ་རྒྱུས་ལ་གདོང་གཏད་ནས་མདུན་དུ་སྒུལ་དགོས་པས་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལས་སྐྱེད་སྲིད་པའི་ཐོན་རྫས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་སྟེ། མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འདས་ཐབས་བྲལ།  ཡིན་ན་ཡང་། གསལ་བཤད་ནན་ཞུ་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གོ་དོན་ལས་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ང་ཚོས་སྤྱིར་བཏང་གི་གོ་དོན་ལྟར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ཡོངས་སུ་མི་མཚུངས། མི་མང་ཤས་ཀྱི་འདོད་སྟངས་ལྟར་ན། ལོ་རྒྱུས་ནི་ཡི་གེར་ཕབས་པའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་ལ་འདོད། ལྟ་བ་འདི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་འགྲུབ་ཐབས་མེད། ཡིག་འགོད་ལོ་རྒྱུས་ལས་གཞན་ད་དུང་བྱུང་རབས་ཁག་ཅིག་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་བསམ་བློ་ལས་དྲན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཁ་ཤས་ནི་མིའི་ཁ་ན་བཤད་དེ་བྱུང་བ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་བློ་ལས་བྱུང་བ་དང་ཁ་ན་བཤད་པ་ནི དྲན་འཆརཙམ་དང དམུ་རྒོད་ཀྱི་བྱུང་རབས(野史) ཙམ་མོ་ཞེས་བཤད་སྲིད་དེ། དེ་གཙོ་བོ་ནི་ཡི་གེར་ཕབས་པའི་ཟིན་བྲིས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན། འོན་ཀྱང་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་འདི་དག་ཚང་མ་ནི་འདས་སོང་གི་དུས་རིམ་གྱི་ཚོར་འདུ་གང་རུང་ཞིག་གམ་མྱོང་གོམས་གང་རུང་ཞིག་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚོར་ཉམས་ཤིག་གམ་མྱོང་གོམས་ཤིག་ཡིན། ཡི་གེར་ཟིན་བྲིས་སུ་ཕབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མིའི་འཚོ་རྒྱུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་ཚོར་ཞིག་གམ་མྱོང་གོམས་གང་རུང་ཞིག་གི་བརྗོད་སྟངས་ཤིག་ཡིན།   དེའི་རྒྱུན་མཚན་ནི་ཧ་ཅང་ལས་སླ་མོ་ཞིག་སྟེ། ཡི་གེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཅིག་མཐུན་མིན་ལ། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚོར་ཤེས་དང་མྱོང་གོམས་རྣམས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་རྟགས་ཙམ་ལས་མ་འདས།

དེ་ལས་གསལ་བོར་བསྟན་པ་ནི། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ཟེར་བ་འདི་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་གི་རིག་ཚན་ཞིག་མ་ཡིན་པར་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་རིག་ཚན་གྱི་རྣམ་པ་ལ་གཞི་རྩའི་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་པ་དེ་ལ་རགས་ལས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་རྣམ་པའི་ངོས་འཛིན་ཐད། ང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཚང་མ་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྟེང་གི་འདས་སོང་གི་དུས་རིམ་གྱི་ཚོར་ཉམས་ཤིག་གམ་མྱོང་གོམས་ཤིག་དང་། བཀོལ་སྤྱོདཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པ་རེད།  ངའི་ལྟ་ཚུལ་བྱས་ན། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་འདི་ལ་ངོས་ཟིན་དགོས་ཚེ་ཐོག་མར་གནད་དོན་འདི་ལ་ངོས་ཟིན་ཡང་དག་ཅིག་བྱེད་དགོས་སྙམ།

ཕྱོགས་གཉིས་པའི་ཐད་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་དང་ཁོང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ་པོའི་བར་གྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གཉིས་འབྲེལ་ནས་ཡོད། བྱེ་བྲག་གི་དངོས་བརྒྱུད་ཉམས་མྱོང་ཞིག་དང་བསྟུན་ནས་བཤད་ན། ང་ཡིས་དེ་སྔོན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་མི་རེད། རྒྱ་མི་རྣམས་ཀྱི་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ནི་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོར་ཕྱིན་ཡོད། རིགས་རུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་རེད། ཁྱིམ་རྒྱུད་རེ་རེ་དང་ས་གནས་རེ་རེར་སོ་སོའི་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་བྲིས་སྣ་ཚོགས་འདུག་ལ། ཁོ་ཚོའི་རང་རང་སོ་སོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་དོ་སྣང་ཡང་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་འདུག  ཁྱེད་དང་ང་གཉིས་ད་ལྟ་དངོས་སུ་ཞུགས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱལ་རོང་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་ཡང་རྣམ་པ་དེ་དང་གཅིག་མཐུན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡོད་དམ་མེད་པ་ངས་ད་དུང་ཤེས་ཚོར་གསལ་བོ་བྱུང་མེད། ངས་དེ་སྔོན་གྱི་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ངོས་འཛིན་ལ་ནོར་བ་ཡོད་སྲིད་དེ། ང་ལ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཁྲོད་ཀྱི་ཡིག་འགོད་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལྷ་དང་མཆོད་པའི་ཡུལ་སོགས་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་དོ་སྣང་བྱས་དྲག་ཡོད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་དངོས་བྱུང་གི་རྣམ་པ་ལ་དེ་འདྲའི་དོ་སྣང་བྱས་མེད་པའི་ཚོར་ཉམས་བྱུང་། རྗེས་སུ་ཁྱེད་ཀྱི་དགེ་རྒན་དམ་པ་སྟེ་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་དང་འབྲེལ་འདྲེས་དང་བགྲོས་མོལ་སྣ་ཚོགས་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལས་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བའི་བླ་ཆེན་སྐྱེས་ཆེན་ཚོས་ཀྱང་རང་རང་གི་ལྟ་དགོངས་དང་མཐུན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་སྣ་ཚོགས་བྲིས་ཡོད་པ་མ་ཟད། རང་ཉིད་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞིར་བཅས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོ་ཡིག་སྣ་ཚོགས་བྲིས་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། བལྟས་ཡོང་ན་ང་ཚོ་བོད་རྒྱའི་འདས་སོང་གི་ངོས་འཛིན་ཐད་འདྲ་ཆ་ཤིན་ཏུ་མང་འདུག་ལ། དེ་ནི་ང་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱིམ་བརྒྱུད་དང་ས་གནས་སོ་སོའི་བྱུང་རབས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་རྒྱུ་དགའ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོས་བོད་རྒྱ་གང་གི་ས་ཁུལ་དུ་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་ན། ངེས་པར་དུ་ས་གནས་དེ་དག་གི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་། མཚན་མཚོན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྣ་ཚོགས། སྐད་ཡིག་དང་། གཏམ་རྒྱུད། ཆོ་ག་ལ་སོགས་པར་ཤིན་ཡུ་དོ་སྣང་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོའི་ངོས་ཟིན་ཁྲོད། བཅའ་དངོས་དེ་དག་ནི་ང་ཚོས་ཐོག་མར་ངོས་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་སྔ་མོ་ནས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ནི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་རེད། ང་ཡིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ནས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཕྲ་ཡིན་ལ་དམངས་ཁྲོད་དུ་བག་ཆགས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་བཞག་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་སོང་། མི་རྣམས་ཀྱི་རིག་གནས་ལག་ལེན་བྱས་པའི་སྣང་ཚུལ་རྣམས་ལ་རྟེན་གཞི་མེད་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་རེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཁོ་ཚོས་ཡིག་ཚགས་གང་རུང་དུ་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་ནས་ང་ཚོས་གླེང་བཞིན་པའི་རིག་གནས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་དངོས་རྣམས་ལག་ལེན་བྱེད་བཞིན་འདུག་ལ། ཡིག་ཚགས་དེ་དག་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མྱོང་བའི་རྩོམ་པ་པོ་གང་རུང་ཞིག་གིས་ས་གནས་དེ་དག་གི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་དངོས་བརྒྱུད་གཉིས་ཀྱི་བརྟག་ཞིབ་བྱས་ནས་བྲིས་པའི་དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རེད། ངས་བསམ་ན་བོད་ཡུལ་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆག་འཇིག་དང་། ཡུལ་ལུང་གྲོང་སྡེའི་བྱུང་རབས་བཀོད་པའི་ཡིག་ཚགས་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་དེ་འདྲ་ཡིན་སྲིད། ང་ཚོས་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་མང་ཆེ་བར་དུས་འགྱུར་ནང་གཏོར་བཤིག་ཚབ་ཆེན་ཐེབས་པའི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ད་ལྟའི་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་རྣམས་ནི༡༩༨༠ལོའི་གཞུག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཏེ། དེ་ལྟར་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པའི་གཞི་འཛིན་ས་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར། ལས་ཀ་དེ་སླར་ལག་ལེན་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི་ཟུར་བལྟའི་དཔྱད་གཞི་གཅིག་ནི་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་དྲན་བྱས་པའི་ཤེས་ཚོར་སྐོར་ཞིག་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ་ན་ཡང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ད་དུང་ཕྱིར་དྲན་དེ་དག་དང་ཁོང་ཚོ་རྙེད་པའི་ཡིག་ཚགས་སྣ་ཚོགསཔར་རིས་ཀྱང་ཡོད།དང་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་དགོན་པའི་སྔར་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྐྱར་བཞེངས་ཀྱི་ལས་ཀ་ལག་ལེན་བྱེད་སྲིད་པ་ནི་མངོན་གསལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་ངེས། དཔེ་གཞི་འདི་ལས་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལས་ཡི་གེ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གང་ཡིན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་དང་འབྲེལ་ནས་གྲུབ་ཡོད་པའི་འབྲེལ་ཟམ་དམ་པོ་དེ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ།

ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་གོ་བ་ཡང་དག་པ་ཞིག་ཐོབ་དགོས་ན་ཕྱོགས་གསུམ་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་བྱེད་དགོས་ཏེ། དེ་ནི་ རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རིག་པ(文明社会的人类学)ཞེས་པའི་བཤད་སྒྲོས་དང་འབྲེལ་ཡོད། དུས་རབས༡༩སྐབས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་གཙོ་བོ་ཡིག་ཚགས་དང་གནའ་ཆས་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་སྡོམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་བ་རེད། དུས་རབས༢༠སྟོད་ཀྱི་ཆར་རྒྱུ་ཆ་ཐོག་མ་ཅི་ཡིན་ལ་གཙུགས་འཛིན་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཡིས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཡི་གེ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཞུགས་རྒྱུའི་ལས་ཀ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་ཆགས་པ་རེད།  ༡༩༤༠ལོ་ལ་སླེབས་རགས་བར་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་མང་ཆེ་ཤོས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མེད་པའམ་ཡི་གེ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུརདེ་ལ་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཟེརཡིད་ཚིམས་ནས་བསྡད་པ་རེད། ༡༩༤༠ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ། མི་རིགས་རིག་པ་བ་རེ་འགའ་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་དོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་ཞུགས་འགོ་བརྩམས་པ་རེད། དེའི་རྗེས་སུ་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཡི་གེ་དང་རིག་གནས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་སྟངས་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་འགོ་ཚུགས། ཨ་རིའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ལེའེ་ཏུའུ་ཧྥེར་ཏི18971958 RedfieldRobert[10]ཡིས་ཚོ་ཁག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་བར་བརྒལ་བྱས་པ་ཡིན་ཞེས་ནན་དུ་བསྟན་ཅིང་། ཁོང་གི་འདོད་སྟངས་ལྟར་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སམ་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀར་ཞུགས་རྗེས། ཚང་མའི་གདོང་གཏད་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ནི་སྔར་ལས་ཀྱང་དཀའ་ཁག་གི་གནས་ཤིག་སྟེ། མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས། རྩོམ་རིག་སོགས་ལ་བྱང་ཆ་ལྡན་དགོས་པ་མ་ཟད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་དགོས་ཞེས་བསྟན།  དེ་ལྟར་བྱས་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ཞིག་གིས་ཀྲུང་གོར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་ཡང་འདྲ། ཡི་གེ་ཡོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་གཞན་ཞིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་ཡང་འདྲ། ཁྱོད་ཀྱིས་ས་གནས་དེའི་མི་སེར་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་གོ་རིམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། ས་གནས་དེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། རྩོམ་རིག  ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས་བགྲོས་མོལ་གཏིང་ཟབ་ཏུ་བྱེད་དགོས། ངས་བལྟས་ན་ལེའེ་ཏུའུ་ཧྥེར་ཏི་ཡིས་གསུངས་པའི་ལེགས་བཤད་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གོ་དོན་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་ཀྱང་རེད། གོ་དོན་འདི་ནི་མ་རྩའི་ངོ་བོ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱར་བ་ཞིག་སྟེ། དེ་ཡིས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བས་དོན་དངོས་ཐོག་ནས་ཅི་ཞིག་སྒྲུབ་དགོས་པའི་དོན་སྙིང་དང་ལྡན་པའི་འགྲེལ་བཤད་གསར་བ་ཞིག་ཀྱང་རེད།

ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་གཏོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་ལས་ཀ་མང་པོ་སྒྲུབ་ཟིན་པ་རེད། ད་ལྟའི་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཁོ་ན་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་རྩ་བ་ནས་མི་འདྲ། སྤྱིར་བཏང་དུ་བཤད་ན། ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས དངོས་ཡོད་དང་བསྟུན་པའི་ལོ་རྒྱུསལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་མ་ཚད་པར་ཁོང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་རིགས་གསུམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་སྟེ། རིགས་དང་པོ་ནི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་གཏོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རིགས་གཉིས་པ་ནི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱིས་ཤེས་རྟོགས་བྱས་པ་དང་ལག་ལེན་བྱེད་བཞིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན། རིགས་གསུམ་པ་ནི་ང་ཚོ་རང་ཉིད་ལ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཏེ། དེ་ནི་ང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་པའི་ཐབས་ལམ་ལ་ཕྱིར་རྟོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན།

ད་ཡོད་རྒྱལ་ནང་གི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་མཁན་ཁག་ཅིག་གི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱིའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་ཐབས་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡིན་པར་འདོད། ལྷག་པར་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དཔྱོད་ཤེས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག  རྒྱལ་ཁབ་ཕྱིའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་བལྟས་ན། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་ཆེ་བར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་གྱི་མྱོང་གོམས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་འདུག་ལ། དེ་དག་གི་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་གི་གླེང་སྟེགས་སྟེང་ཤུགས་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོར་ཆགས་འདུག  དེའི་ཕྱིར། རྒྱལ་ནང་གི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་རིག་ཚན་སློབ་གཉེར་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ཐབས་ལམ་ཡང་རིམ་བཞིན་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ཐོས་བསམ་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་ཏེ། དེ་བསྟུན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྟོབས་ཤུགས་འབུལ་ཅི་ཐུབ་བྱེད་བཞིན་འདུག བྱེད་སྟངས་འདིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་དགེ་མཚན་མངོན་གསལ་ཅན་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། ཁྱེད་ལ་བཀའ་འདྲི་བྱེད་འདོད་པ་ནི། མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་མཉམ་སྒྲིལ་བྱེད་ཆོག་པའི་འོས་མཐུན་ཐབས་ལམ་དང་དེ་ལ་དགེ་མཚན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ། ཁྱེད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་དགེ་མཚན་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་དགོངས་བཞིན་ཡོད།

ཐོག་མར་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ནི་ང་རང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཆེད་མཁས་པ་ཞིག་མིན། ང་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་ཆེད་དུ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན། ངས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཕུགས་འདུན་ཁྱེར་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གནད་དོན་ཁག་ཅིག་ལ་རགས་རིམ་དུ་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ངེས་པར་དུ་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས་པའི་མི་སྒེར་གྱི་རྩ་ཚིག་ནི་ང་རང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཆེད་མཁས་པ་མིན་པ་མ་ཟད། ཀུན་གྱིས་གླེང་བཞིན་པའི་བོད་རིག་པ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཡང་མི་སྲིད་པ་དེ་རེད། དེ་འདྲའི་འོས་འཚམས་མིན་པའི་དགའ་ཕྱོགས་འཛིན་མཁན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ང་རང་གིས བོད་ཀྱི་ཤེས་རིགཡིག་བསྒྱུར་བའི་མཆན། མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་བོད་རིག་པ་ཟེར་བཞིན་འདུག ཞེས་པའི་མིང་བརྡ་འདིའི་ངོས་འཛིན་ནི རྒྱའི་ཤེས་རིག(汉学རྒྱ་རིག་པཞེས་པའི་མིང་བརྡ་དེའི་གོ་དོན་དང་བལྟོས་བཅས་སུ་འདྲ་བའི་ཆ་ལྡན་པར་འདོད་ནས་གླེང་བ་ཡིན། 

རྒྱ་རིག་པ汉学)ཞེས་པ་ཡང་སྙིང་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། དྲི་བ་འདིའི་ལན་ནི་ང་ལ་མཚོན་ན་ཅུང་གསལ་ཁ་ཡོད་སྙམ། རྒྱལ་ནང་དུ་མཚོན་ན། རྒྱ་རིག་པཞེས་པ་ཞེས་པ་ཕལ་ཆེར་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རུའུ་ལུགས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་། ཧན་རྒྱལ་རབས་རྗེས་སུ་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྩ་བའི་རིག་གནས་ལྟར་རུའུ་ལུགས་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཤེས་རིག་ལ་གོ་སྲིད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁུལ་གྱི རྒྱ་རིག་པཡི་ངོས་འཛིན་རེད། དེ་ལ་རྒྱུན་རིང་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། དེ་ནི་ཆེད་མཁས་པ་མ་གཏོགས་གསལ་བོ་བཤད་དཀའ། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ལ་དར་བའི རྒྱ་རིག་པཞེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་ཉེ་རབས་ནས་བྱུང་བའི་ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་དང་། སྐད་དང་ཡི་གེ བསམ་བློའི་ཤེས་རྒྱུན་དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་ངོས་འཛིན་བཞིན་ཡོད། དེ་སྔ་གཙོ་བོ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱའི་རིག་གནས་ལྟེ་བར་བཟུང་ནས ཀྲུང་གོའི་རིག་གནསཁྲོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྐོར་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། རྒྱ་རིག་པཞེས་པའི་འབོད་སྟངས་དེ་རྗེས་སུ་རིམ་གྱིས ཀྲུང་གོའི་རིག་པ中国学ཞེས་པར་འགྱུར་བ་རེད། དེ་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་དང་ཐབས་ལམ་མཉམ་སྒྲིལ་བྱས་པས་འགྱུར་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཕྱིན་པ་རེད། དཔེར་ན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི རྒྱ་རིག་པཡི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་རིག་པ། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ཆགས་ཡོད། ཡིག་ཚགས་ཁྲོད་ཀྱི་ རྒྱ་རིག་པནི་གཙོ་བོ་ལོ་རྒྱུས་དང་སྐད་དང་ཡི་གེ བསམ་བློ་སོགས་ཀྱི་ནང་དོན་རྣམས་འདུས་ཡོད་པས་དེ་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྟོགས་ཞིབ་རང་བཞིན་གྱི་ནང་དོན་འདུས་ཡོད། ངས་བསམ་ན་ ཀྲུང་གོའི་རིག་པ ཞེས་པ་བྱུང་དོན་ནི༡༩༤༥ལོའི་རྗེས་ཀྱི་ཨ་མེ་རི་ཀིའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ ས་ཁུལ་ཞིབ་འཇུག རླབས་ཕྲེང་ཞིག་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས་བྱུང་བ་རེད། རླབས་ཕྲེང་དེས་ཀྲུང་གོ་ནི ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ས་ཁུལགཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་པ་རེད། ས་ཁུལ་ཞིབ་འཇུགནི“Area Studies” ཡིན་ཏེ་དེས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་རིག་གཞུང་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ཁ་ཤས་སུ་བགོས་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་སྟེ། རིག་གཞུང་གི་ས་ཁུལ་རེ་རེའི་ཁྲོད་ནས་རིག་ཚན་སྤྱི་སྡོམ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་མཚམས་བརྒལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱེད་ཐབས་བཀོལ་བཞིན་ཡོད། དཔེར་ན། ཀྲུང་གོ་ནི་རིག་གཞུང་གི་ས་ཁུལ་ཁག་གཅིག་ཏུ་ངེས་གཏན་བྱས་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རིག་ཚན་ཁག་མཉམ་དུ་གཅིག་སྒྲིལ་གྱི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་རིག་ཚན་ཆིག་རྐྱང་བ་གཅིག་གིས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་བ་མ་རེད།

ངས་བསམ་ན། ཉེ་བའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ནང་། བོད་རིག་པ་ལ་ཡང་འདི་ལྟ་བའི་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་འབྱུང་སྲིད། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བོད་རིག་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་དུ ས་གནས་རངགི་མ་ལག་ཅིག་གྲུབ་ཡོད་ཁོ་ཐག་ཡིན། ཕྱིའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་བལྟས་ན། ཆེས་སྔ་མོའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་དང་། སྐད་དང་ཡི་གེ མཚན་ཉིད་རིག་པ། སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་འདུས་ཡོད།  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དེ་ས་ཁུལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚན་པའི་ཁ་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་རྗེས། བོད་རིག་པ་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་འགོ་ཚུགས་པ་རེད་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་དང་ཐབས་ལམ་ཁག་ཅིག་ཀྱང་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྟེང་ནས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་རིག་པ་དེ་ཀྲུང་གོ་རིག་པ་ཞེས་པ་འགྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་འདྲ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། འདི་ལྟ་བའི་འགྱུར་རིམ་ཞིག་ཡོད་པས། རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་གླེང་སྟེགས་སྟེང་གི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཆེད་མཁས་པ་རྣམ་པའི་ཁྲོད་དུ་ཁག་ཅིག་ནི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྒན་རིམ་སྐོར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་རྣམ་པས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་གཏིང་ཟབ་པའི་ཞིབ་འཇུག་སྤེལ་ཡོད། ཁག་ཅིག་ནི་གསར་སྐྱེས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཁག་ཅིག་རེད། ཁོང་རྣམ་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་གཙོ་ཆེར་འཛིན་བཞིན་འདུག  

ཁྱོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བསྟུན་ཅི་ཐུབ་བྱས་འདུག་ཟེར། འོ་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་ཟེར་བ་དོན་དངོས་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། རིག་ཚན་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་རེད། འདི་ལ་ཕྱོགས་ཁག་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག་ནི་མིའི་གཟུགས་གཞིའི་ཁྱད་ཆོས་ལགཟུགས་གཞིའི་མིའི་རིགས་རིག་པཞིབ་འཇུག་དང་། ཕྱོགས་གཞན་དེ་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལརིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་རེད།  རྗེས་མ་དེར་ཡང་ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མང་པོམི་རིགས། གནའ་དཔྱད། སྐད་ཡིག་སོགསཡོད། རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཁྲོད་ཆེས་གལ་ཆེ་བའི་ཡན་ལག་གཅིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྲོད་དུ་འབུར་དུ་ཐོན་པའི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་ནི་རིགས་རུས་ཉེ་རྒྱུད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་རེད། རིགས་རུས་ཉེ་རྒྱུད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ནི་ཤ་ཁྲག་གི་འབྲེལ་བ་དང་ས་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ། ལས་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི རང་བྱུང་ལྷན་སྐྱེསཀྱི་འབྲེལ་བ་རེད། དེའི་ཁྲོད་དུ་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཉེན་ཉེའི་འབྲེལ་བ་དང་རིགས་རུས་གཞན་པའི་ཉེ་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་པ་སོགས་ཚུད་ཡོད། དེ་ལ རང་བྱུང་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བའི་གོ་རིམམམ རང་བྱུང་སྤྱི་ཚོགསཞེས་མིང་བཏགས་ཆོག  རིགས་རུས་གཉེན་ཚན་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལས་གཞན་ད་དུང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཀྱང་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ལ་ལའི་ཁྲོད་དུ་ཆབ་སྲིད་ནི་རང་བྱུང་གི་རྣམ་པ་ལྟར་གྲུབ་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་གཞན་པའི་ཁྲོད་དུ་ཆབ་སྲིད་ནི་མིས་བཟོས་པའི་མངོན་གསལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པས། དེ་ཤ་ཁྲག་དང་ས་གཤིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་བར་སྡོམ་གྱི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པས། དེ་ལས ཆབ་སྲིད་རིག་གནསཐོན་པ་རེད། ཆབ་སྲིད་རིག་གནསཞེས་པ་ནི་རིགས་རུས་གཉེན་ཚན་དང་ལས་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་པ་ལས་འདས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཁ་ཤས་ནང་ཆབ་སྲིད་ནི་ཤ་ཁྲག་དང་ས་ཁམས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་གྲུབ་ཆ་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིལ་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན། ད་དུང་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་མི་དང་མིའི་འབྲེལ་འདྲས་དང་། ལྷག་པར་བྱ་དངོས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྟེང་གི་འབྲེལ་འདྲས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་ལ་དཔལ་འབྱོར་མིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་མིང་བཏགས་ཡོད། དཔེར་ན། མི་ཞིག་གིས་ཇ་བག་གཅིག་ལེགས་སྐྱེས་སུ་ཁྱེར་ཡོང་ན། དེའི་དམིགས་བསལ་གྱི་མཚོན་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་བར་དུ་འབྲེལ་འདྲས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཆགས་སྲིད། དེ་ལས་ཐེངས་རྗེས་མར་ད་དུང་དེ་བཞིན་གྱི་དོན་སྙིང་ཡོད་པའི ལེགས་སྐྱེསབརྗེ་རེས་བྱེད་སྲིད།  འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་དུ་མ་གྲུབ་པ་ནས་འཛད་གྲོན་རྐྱང་བའི་རྣམ་པ་དེ་ཡོང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རེས་ཀྱི་ཤུགས་མཚོན་ས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ནི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་ལས་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཡིན། དེ་ལས་སྐྱེད་འགྲུབ་འབྲས་བུ་ནི་འགུག་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གམ། ཁྱོད་དང་ངའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྟེང་ནས་གྲུབ་པའི དུང་ཞེནགྱི་རྣམ་པའི་འགུགས་ཤུགས་ཤིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་མཚོན་བྱ་ཡོད་ལ། དངོས་པོའི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་མཚོན་དོན་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན།  མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་དང་། ལྷ་སྒྲུང་། ཆོ་གའི་བྱེད་ལས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་མང་། ཕྱོགས་བསྡུ་བྱས་ཏེ་བཤད་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མིའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ཤིང་། མི་དང་འབྲེལ་འདྲས་བྱུང་བའི་རྣམ་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན། ང་ཚོས་དེ་དག་ལ་སྔོན་ཆད་ཆོས་ལུགས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་འབོད། ཡིན་ན་ཡང་། ངས་བཤད་འདོད་པ་ནི་དེའི་ནང་དོན་རྣམས་དེ་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེ་བ་རེད། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བྱ་དངོས་གསར་བའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་བྱུང་ཡོད། ང་རང་མི་སྒེར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་གཙོ་བོ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་འདུས་ཡོད། ངས་གཟུགས་གཞིའི་ཚད་ལེན་སོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ཅི་ཡང་བྱེད་མྱོང་མེད་ལ། དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་སྤྱད་ནས་རིགས་རྒྱུད་འདི་དང་མི་རིགས་འདི་ནི་རིགས་རྒྱུད་གཞན་པ་དེ་དང་མི་རིགས་དེའི་བར་དུ་འགལ་འབྲེལ་གྱི་ཆ་འདི་དང་དེ་ཡོད་སོགས་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་བདེན་དཔང་བྱེད་རྒྱུར་འཐད་མོས་ཅི་ཡང་མེད། ངས་བལྟས་ན་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་དབྱེ་བ་འགན་ཁུར་དུ་བཟུང་ཡོད་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནི་ཉེན་ཚབ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེས་རིག་ཚན་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་ཚན་རིག་གི་བྱེད་ཐབས་རྫུས་མ་ཞིག་སྤྱད་དེ་མིའི་རིགས་ཐུན་མོང་མཉམ་གནས་ཀྱི དངོས་དོནདང་འགལ་བའི་བདེན་དཔང་གང་རུང་ཞིག་རྙེད་ཤས་ཆེ།  ངས་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྔར་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་བརྗོད་གཞིའི་སྐོར་ལ་མུ་མཐུད་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ངེས་ཡིན། ལོ་འདི་དག་གི་རིང་ལ། ངས་སེམས་ཀྱི་དྲན་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་བྱས་ཏེ་ནུབ་ཕྱོགས་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་འགྲེལ་བཤད་མི་མཐུན་པ་གང་མང་བྱེད་རྒྱུར་འབད་པ་བྱས་ཡོད། ང་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་གྲུབ་ཡོད། བྱེད་ཐབས་ལེགས་ཤོས་ནི རྒྱ་ཆེ་བའི་གོ་དོན་གྱི་སྟེང་གི་མི་ཆོསཀྱི་འབྲེལ་བ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་རིག་གནས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱས་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་ཚད་འབེབས་བྱེད་དགོས་པ་དེ་རེད། ངས་བསམ་ན་འབྲེལ་བ་འདི་དག་གི་ཁྲོད་དུ་མི་དང་མི། མི་དང་དངོས་པོ། མི་དང་ལྷའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་འདུས་ཡོད།  ངས་བལྟས་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་མི་རིགས་ས་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། བསྡུར་བ། ལོ་རྒྱུས་དང་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་བཟུང་ནས་འབྲེལ་བ་དེ་དག་གི་ས་ཁམས་ཀྱི་གྲུབ་སྟངས་དང་། འདྲ་བའི་ཆ་དང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ཁྱད། འགྱུར་འགྲོས་དང་སླར་སྐྱེད་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་གནས་ཤིག་རེད་ལ། འབྲེལ་ཟམ་དེ་གཡར་ནས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དགོངས་དོན་ལ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།

བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རིག་ཚན་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དང་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་རིག་ཚན་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན་པས། ངས་བསམ་ན། རིག་ཚན་འདི་གཉིས་གདོང་གཏུག་བྱེད་ཆོག་ལ་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཆོག་ཆོག་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་གླེང་སྟེགས་ལས་ས་ཁོངས་དབྱེ་བ་བྱས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད། མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་གོ་བབ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད། གལ་སྲིད་ཁྱེད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རིག་གཞུང་ས་ཁོངས་ཤིག་དགར་དགོས་ན།  དེ་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་བྱེད་ཐབས་དང་མི་འབྲེལ་ཐབས་མེད་ཡིན། དེ་ང་ཚོས་རིག་ཚན་དེ་གཉིས་མཉམ་སྒྲིལ་བྱེད་རྒྱུར་འབད་འདོད་པའི་སྤྱིར་བཏང་གི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་། མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ང་ཚོས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བར་འབྲེལ་ཟམ་འཛུགས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་པ་ནི་ངེས་པར་དུ་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ལ་རེ་བ་ཤིན་ཏུ་མཐོན་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་ལ་བཏོན་པའི་རེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་དམའ་བ་ཡིན། རིག་ཚན་འདིའི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་དགེ་མཚན་གཙོ་བོ་དེ་ན་ཡོད་པ་རེད། རིག་ཚན་ཁ་ཤས་ནི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཡུལ་ལ་རེ་འགན་ཤིན་ཏུ་མཐོན་པོ་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཞིབ་འཇུག་གི་ཡུལ་ལ་ཕལ་ཆེར་གདམས་ཀ་དམིགས་བསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད། དཔེར་བཞག་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཡུལ་ལ་རེ་བཅོལ་ཤིན་ཏུ་མཐོན་པོ་འཛིན་པ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཤོག་བྱང་བཀྲམས་ཏེ་གནད་དོན་ཁ་ཤས་ལ་རྒྱུས་ལེན་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་དེའི་ཚད་གཞི་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་མ་བྱུང་ཚེ། དེའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འཁྲུགས་སྲིད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཁྱེད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་དེས་ཆང་སྤྱོད་བཞིན་པའི་སྒང་ཡིན་ན། དེ་ལ་མི་ག་གེ་མོ་ཞིག་ཅི་འདྲ་ཞེས་དྲིས་ཚེ། མི་དེས་སྨྱོ་བཤད་མང་པོ་ཞིག་བྱེད་སྲིད། ཡིན་ན་ཡང་བཤད་ཚད་དོན་དངོས་དང་ནམ་རྒྱུན་གྱི་ལྟ་བ་ཡིན་མི་སྲིད། དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཤོག་བྱང་དེ་འདྲ་དག་གིས་གནད་དོན་ཐག་མི་ཆོད་ཅིང་། ཆང་གིས་སྨྱོས་པའི་མིལྟ་བ་དངོས་ཤེས་མི་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་དེ་ལྟ་བུའི་ཉམས་སྣང་ལ་ཞུགས་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་ལ་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་ཡོད་ངེས་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པས་འདི་ལྟ་བུའི རྒྱུན་ལྡན་མིན་པའི་རྣམ་པའིསྟེང་ནས རྒྱུན་ལྡན་གྱི་རྣམ་པལ་ཚོད་དཔག་ཀྱང་དག་བྱེད་སྲིད་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་རེ་བཅོལ་ཤིན་ཏུ་མཐོན་པོ་འཛིན་པ་ལ་ད་དུང་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། མ་ལེན་ནོའོ་ཧྥུ་སི་ཁེBronislaw Malinowski,18841942ཡིས་དེ་སྔོན་འདི་ལྟར་བཤད་མྱོང་སྟེ། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཞུགས་འདོད་ཡོད་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཡུལ་ལུང་དངོས་ཀྱི་སྐད་བཤད་ཐུབ་དགོས། ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱི་སྐད་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་ཏེ། གལ་སྲིད་མ་ཤེས་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་མི་དེ་དག་གིས་འཚོ་བ་དང་འཇིག་རྟེན་འདིའི་བྱ་དངོས་མཐའ་དག་ལ་བཟུང་བའི་ལྟ་ཚུལ་ཅི་ཡིན་དངོས་ཤེས་ཐབས་བྲལ་ཞེས་གསུངས། གནད་དོན་དེར་དམིགས་ནས་བལྟས་ན། ང་ནི་བོད་རིག་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཐབས་བྲལ།  དོན་དངོས་ལྟར་ན། ང་རང་བོད་ཁུལ་དུ་འབྲེལ་ཟམ་དམ་པོ་ཡོད་ཐོག  ༢༠༠༣ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ལོ་བཅུ་གྲངས་གཅིག་གི་རིང་ལ་རྒྱུས་ལེན་བྱས་ནས་དངོས་ཞུགས་བྱས་པའི་དུས་ཚོད་འདས་ཟིན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ངས་བོད་ཀྱི་སྐད་སློབ་ཐུབ་མེད་པས་འབྲེལ་ཡོད་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དཔྱད་རྩོམ་གཅིག་ཀྱང་འབྲི་མི་ཕོད།  རྒྱུ་མཚན་ནི་དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་སུ་འགན་ཁུར་ཤིན་ཏུ་ལྗི་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ལ་དེ་འདྲའི་རེ་བཅོལ་ནན་མོ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་དེ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ད་དུང་མང་པོ་ཡོད་སྲིད། ང་ཚོས་དེ་རེ་རེ་ནས་གླེང་ཐབས་བྲལ་མོད། སྐད་ཆའི་རེ་བཅོལ་དེ་མ་ཆོག་པ་མི་འདུག

འོན་ཀྱང་། གོང་དུ་གླེང་བའི་དོན་ཚན་དེ་དག་ཚང་མ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་འོག་ནས་བཤད་པ་རེད། རྒྱལ་ནང་དུ་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་རེད། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཉམ་སྒྲིལ་གྱི་བྱེད་ཐབས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གལ་ཆེ་བ་རེད་དམ། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་གཅིག་ནི་རྒྱལ་ནང་གི་རྣམ་པ་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པས་ཡིན། རྒྱལ་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་མི་སྣའི་ཁྲོད་དུ་རྒྱ་རིགས་ཡོད་ལ། སོག་རིག་དང་ཧོར་རིགས་སོགས མི་རིགསགཞན་པ་མང་པོ་འདུག  ཡིན་ན་ཡང་གལ་ཆེ་ཤོས་ནི་བོད་མི་རང་གིས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་རེད། རང་གིས་རང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགྲིག་པ་མ་ཡིན་པར་གནད་དོན་ཁ་ཤས་ཡོད་སྲིད། ང་རང་རྒྱ་རིགས་ཡིན་བཞིན་དུ་རྒྱའི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནང་བཞིན་རེད། དེ་ལྟར་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ང་དང་ངའི་རིགས་རུས་སུ་དབང་བའི་རིག་གནས་དེ་དང་ངའི་བར་ལ་བར་སྟོང་གི་ཁྱད་པར་མེད་པ་རེད། བར་ཁྱད་མེད་པས་ས་དེའི་ནང་གི་བྱ་དངོས་མང་པོ་ཞིག་ནི་དུང་ཞེན་གྱི་དབང་དུ་སོང་ནས་ལེགས་པའི་ཆ་ཁོ་ན་མཐོང་བའམ་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་དབང་གིས་དེའི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཤེས་ཚོར་རྣོན་པོ་སྐྱེ་མི་ཐུབ་པ་དང་། གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་གསར་རྟོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་རྒྱུས་ལེན་མི་ཐུབ། མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལག་ལེན་གྱི་ཁྲོད་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་དེ་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་སྟེ། ཁྱེད་རང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ཕ་རོལ་པོའི་སྐད་ཆ་ལ་སློབ་གཉེར་ཡང་དག་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་དང་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་བར་ཐག་ཅིག་བཟོ་དགོས་པ་ཡིན།  དེས་ཞིབ་འཇུག་པས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཡུལ་དེའི་ཕྱི་ནང་ནི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཀེག་མེད་དུ་ངོས་ཟིན་པ་ལ་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད། མིའི་རིགས་རིག་པས་གནད་དོན་དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱལ་ནང་གི་དེའི་ཐད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་ལྡོག་ཟླ་རེད། རྒྱལ་ནང་དུ་མི་རིགས་སོ་སོས་རང་རང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། མི་རིགས་རིག་པ་ཟེར་བ་ནི་སྤྱི་མཚན་གྱི་མི་རིགས་ཆབ་སྲིད་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གོ་དོན་ལས་གཞན་ད་དུང་མི་རིགས་སོ་སོའི་རང་རང་གི་མི་རིགས་གྲུབ་ལུགས་དང་བཅས་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་ལ་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡོད་སྲིད། ཡིན་ན་ཡང་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ལ་གནད་དོན་ཆེན་པོ་གནས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་དགོས་ན། ང་ཚོས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྐོར་ནས་དཔྱད་གཞི་བཙལ་ཆོག མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལས་རིག་ཚན་འདིར་གཏོགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ཁེངས་སྐྱུང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མི་གཞན་ལ་སློབ་དགོས་ཤིང་། དེས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཁག་གི་བར་གྱི་རང་དང་ཕ་རོལ་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་གསལ་བོར་མཚོན་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ང་ནི་རྒྱ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྒྱ་མི་ཞིག་ཡིན་པས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་འདི་ལྟར་བཤད་སྲིད་དེ། ཁྱེད་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་ནི་ཁྱོད་རང་ཉིད་དང་ཁྱོད་ཀྱི་རིག་གནས་བར་དུ་ངེས་པར་དུ་བར་ཐག་གི་ཁྱད་པར་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས་ཤིང་། དེ་ལྟར་བྱེད་ཐུབ་ན་ད་གཟོད་ཁྱེད་རང་གི་རིག་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན་དེ་ཡང་དག་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཐུབ་ཞེས་ཟེར་ངེས་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ངེས་པར་དུ་ཕ་རོལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་ལྟ་དགོས། ཡང་ན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་དེ་ངེས་པར་དུ་ཕ་རོལ་པོ་ཞིག་ཏུ་ལྟ་དགོས།  ངས་རྒྱུན་དུ་རང་ཉིད་ནི་མི་ཡ་མཚན་ཞིག་ཏུ་ལྟ་བར་འདོད་ཡོད། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ང་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འོས་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་དང་ང་རང་ཕ་རོལ་པོའི་གོ་བབས་དང་བསྟུན་པའི་གནས་ནས་འདུག་ཐུབ་པ་དེ་རེད། ང་རང་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་སྐབས། དོན་དངོས་སུ་ང་ཚོ་ནི་མི་ཚེ་དཔེ་ཀློག་གིས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ཕ་ཡུལ་དུ་སླེབས་ན། ཡུལ་མི་རྣམས་ང་ཚོ་དང་འདྲེས་ཐབས་དཀའ་མོར་ཆགས་འདུག  ཁོང་ཚོས་བཤད་ན་ང་ཚོ་ནི་སྨྱོན་པ་དང་འདྲ་འདུག་སྟེ་གནད་དོན་ཡ་མཚན་ཅན་རེ་བརྗོད་གཞིར་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པ་འདི་ཡ་མཚན་རེད་ཟེར། འོན་ཀྱང་། དོན་འདི་འདྲ་རྣམས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཆེས་རྒྱུན་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་རེད། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་འདི་ལྟ་བའི་བར་ཁྱད་དེ་ཡོད་པར་བྱེད་དགོས། ངས་བལྟས་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ན་ཕྱོགས་འདི་ནས་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡོད།

གནད་དོན་དེ་དག་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི ལག་རྩལགྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གླེང་བ་ལས་གཞན་ད་དུང་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་འདི་ཉིད་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་རྣམ་པ་ལ་དོན་སྙིང་དང་ལྡན་པའི་གནས་བབ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་པ་དེར་མི་ཐམས་ཅད་ལ་དོགས་གཞི་ཅི་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད། ང་ཡིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དངོས་ཅི་ཡིན་དང་ནང་དོན་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཅི་ཡིན་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐབས་བྲལ་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མིའི་རིགས་ཡོངས་ལ་མཚོན་ན་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་ལ་ངོས་ཟིན་གསལ་བོ་ཡོད། ང་བོད་ཁུལ་དུ་འགྲོ་ཐེངས་རེ་རེར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཀློང་དུ་འཚོ་བཞིན་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བྱེད་མཐའ་དག་མིའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པ་མཐོང་བྱུང་ལ། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་ལས་དོན་སྒྲུབ་སྟངས་དང་། མི་ཚེ་ལ་ངོས་ལེན་བྱེད་སྟངས། སྤྱི་ཚོགས་དང་འཛམ་གླིང་གི་དམིགས་བསལ འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ སོགས་ཀྱི་ལག་ལེན་བྱེད་སྟངས་མཐའ་དག་ཀུན་གྱིས་མིག་དཔེ་རུ་འོས་སྙམ་པའི་ཚོར་བ་མང་པོ་བྱུང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་བྱུང་བའི་ འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ དེ་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན འཁྲུལ་རྟོགསཀྱི་རྣམ་པས་ཁེངས་ཡོད་སྲིད་མོད།  དེས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཆེས་རྨང་གཞིར་གྱུར་འི་འཚོལ་རྟོགས་ཀྱི་རིམ་པ་ཞིག་བསྟན་པ་ནི་མངོན་གསལ་རེད། རིམ་པ་དེ་ང་ཚོས་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དངོས་ཡོད། མ་འོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་སོགས་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ། གཞན་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གྲུབ་གཞི་དེས་ང་ཚོ་ལ་སྤྱིའི་དོན་སྙིང་གང་རུང་ཞིག་ལུང་བསྟན་བཞིན་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡང་སྐྱེས་བྱུང་། རིག་གནས་འདིས་ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ཀྱི་རིག་གནས་གྲུབ་ཆ་སྣ་ཚོགས་པའི་གྲུབ་རྒྱུ་མང་པོ་ཞིག་ཚུར་ལེན་བྱས་ཡོད་ན་ཡང་། དེས་སྔ་གཞུག་ཀུན་ཏུ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་མིན་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དེ་སྲུང་འཛིན་བྱས་འདུག་པས། ང་ཚོས་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ དེང་རབས་ཅནགྱི་རྣམ་པ་ལ་བརྩོན་ལེན་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་དེའི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྔར་གནས་ཁྱད་ཆོས་ནི་རྒྱུན་མཐུད་དུ་གནས་སྲིད།  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན་པ་ཡིན། ང་ཚོ་མི་གཞན་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་ན་ཡང་། ང་ཚོ་མི་གཞན་དང་ཡང་འདྲ་མི་སྲིད། ང་ཚོ་ནི་རང་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོ་ཡང་མི་གཞན་ཞིག་ཡིན་སྲིད། ང་ཚོ་ནི་ནམ་ཡང་རང་དང་གཞན་གྱི་བར་རྒྱུད་དུ་གནས་ཡོད། དེ་ནི་ང་ཚོས་བཤད་པའིidentityརང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ལུས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཏེ། བྱེ་བྲག་པ་དང་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ལ་གོརེད། ངའི་ཚོར་བ་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་གཞུང་ལུགས་དང་ལྡན་པའི་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་འདུག ཅི་ཞིག་ལ གཞུང་ལུགས་དང་ལྡན་པར་གཏོང་བ(理论化)ཟེར་རམ།  འདིར་བཤད་པ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཅན་དུ་གཏོང་བ་ཟེར་བ་དེ་མིན། ནུབ་ཕྱོགས་པ་འདོད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཅན་དུ་གཏོང་བ་ཟེར་བ་ནི་ལྷ་སྒྲུང་གི་གོ་བ་ངེས་ཅན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོས་བཤད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཟེར་བ་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་མིའི་རིགས་ལ་དྲན་སྐུལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའི་མ་ལག་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན།  བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནང་དོན་དང་གྲུབ་གཞིའི་རྣམ་པ་མཉམ་སྒྲིལ་བྱས་ཏེ་གོ་བ་བླངས་ན། མ་འོངས་པར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་སྟེང་གི་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་འགྲུབ་པ་ནི་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད།  ངའི་རེ་ལྟོས་ཆེ་ཤོས་ནི། མ་འོངས་པར་ན་གཞོན་ཤེས་བརྩོན་པ་སྔར་ལས་མང་པོ་ཞིག་གིས་གོང་དུ་གླེང་པའི་ལྟ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་གོ་དོན་ལ་ངོས་འཛིན་དང་འགྲེལ་བཤད། བརྗོད་གཞི་སྤེལ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱུང་ན། རིགས་འདིའི་ངོས་འཛིན་དང་འགྲེལ་བཤད། བརྗོད་གཞི་སྤེལ་བ་མཐའ་དག་ལ བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཞེས་འབོད་འོས་པ་རེད།

བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ ཞུགས་དགོས་ན། ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་ལ་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་གནས་པའི་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ། མི་དང་བྱ་དངོས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ། མི་དང་ལྷའི་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མི་ཆོས་འབྲེལ་བར་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་ནན་མོ་བྱ་དགོས།   གཞན་ཞིབ་འཇུག་པས་ངེས་པར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ང་ཚོས་ཉེ་བའི་འཛམ་གླིང་གི་གནད་དོན་མང་པོ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལས་བྱུང་བའི་བློ་འབྱེད་ཟབ་མོ་མང་པོ་ཐོབ་ཡོད། ངས་ལྟ་ཚུལ་བྱས་ན། ཉེ་བའི་འཛམ་གླིང་གི་གནད་དོན་གཅིག་ནི་མི་ཚང་མསequalityདྲ་མཉམཞེས་པའི་ལུང་འཛིན་རིང་ལུགས་ཤིག་ལ་དད་ཞེན་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་འདུག་ཅིང་། འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་གནད་དོན་གང་རུང་ཞིག་ལ་གདོང་གཏད་དགོས་ཚེ་དེ་དང་ལེན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།  དོན་དངོས་ལྟར་ན། དེ་ལྟ་བུའིདང་ལེན་བྱ་མི་ཐུབ་པའི རིགས་དེས་ང་ཚོས་འདྲ་མཉམ་མ་ཡིན་པ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་རོགས་སྒྲུབ་ཅི་ཡང་བྱེད་མི་ཐུབ་མོད། མི་ཚང་མས་སྔར་བཞིན་དང་ལེན་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག   མི་མང་པོ་ཞིག་གིསequalityཞེས་པའི་བསམ་བློ་དེ་དང་ལེན་བྱས་ཟིན།  འོན་ཀྱང་དང་ལེན་དེ་རིགས་ཀྱིསinequalityའདྲ་མཉམ་མ་ཡིན་པདེ་ལས་མང་པོ་ཞིག་སྐྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཐག་གཅོད་པར་ཕན་ནུས་ཅི་ཡང་འདོན་ཐུབ་ཀྱི་མེད། ངས་རྒྱུན་དུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནི་འདིའི་ཐད་ནས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཏུ་འདོད་ཡོད། རིག་གནས་དེའི་བྱེད་སྟོབས་ལསhierarchicalགོ་རིམ་མམ་མཐོ་དམའི་རིམ་པམངོན་གསལ་གྱིས་མངོན་གྱིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེས་མི་ཚོར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་གོ་རིམ་གྱི་རྣམ་པ་དང་མཐོ་དམའི་རྣམ་པ་རྙོགས་འཛིང་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་རེ་རེ་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པར་ཁ་ཕྱོགས་བསྟན་ཡོད་པས་དེས་མི་རྣམས་ལ་འཚོ་བའི་དོན་སྙིང་གང་འཚམས་ཤིག་སྤྲད་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་སྙིང་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཚོར་ནི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོ་རིམ་གྱི་རྣམ་པ་དང་མཐོ་དམའི་རྣམ་པ་འབྱེད་པར་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞིག་བཟུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཕན་ཚུན་བརྩི་འཇོག་བྱས་པ་ཁོ་ནར་གྲུབ། འོན་ཀྱང་། འདི་ལས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་འདྲ་མཉམ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་བསྐྱུར་བའི་རྣམ་པ་མཚོན་པ་མ་ཡིན། ངས་བསམ་ན་བོད་མི་ཚོས་འདྲ་མཉམ་བརྩོན་ལེན་གྱི་བྱེད་ཐབས་དེ་བསྐྱུར་མི་འདུག ཁོ་ཚོས་ཁུལ་བགོ་རྒྱུ་བརྩོན་ལེན་བྱས་ན་ཡང་འདྲ་མཉམ་གྱི་འབྲེལ་བར་ཡང་བརྩོན་ལེན་བྱེད་ཀྱི་འདུག ངའི་ཚོར་བ་ཞིག་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་འདིའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་འདུས་ཡོད། ཅི་ཞིག་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཟེར་རམ། ད་ལྟའི་དུས་འདིར་སླེབས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་གཞུང་ལུགས་ལ་ལྷད་ངན་འདྲེས་པ་སྟེ། དེར་ཆེད་སྤྱོད་ཐ་སྙདjusticeinequalityfreedomlibertyསོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད་མོད། བརྡ་དོན་དེ་དག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་གཞུང་ལུགས་སྤྱིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ལ་ཕན་པ་དེ་འདྲ་མི་འདུག མི་ལ་ལའི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་ནི་འཛམ་གླིང་གི་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ལ། ང་ལ་མཚོན་ན་དེ་ཡིས་བློ་སྒོ་མང་པོ་ཞིག་ཕྱེས་སོང་།

བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཚོར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པའམ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཟེར། འདི་ལྟ་བུའི་འབོད་མིང་དེ་རིག་ཚན་དགར་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་བསྟུན་ནམ། རིག་ཚན་མཉམ་སྦྲེལ་སྒོས་ཕན་ཚུན་ལ་སྐུལ་སྐྱེད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེར་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་གོ་བ་ཡང་དག་ལེན་དགོས་སམ།

ངས་མི་གཞན་དག་གིས་ལས་རིགས་དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་མིང་འདོགས་བཞིན་པ་མ་ཤེས། རྒྱའི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ(汉学人类学)ཞེས་པའི་བརྡ་དོན་དེར་མཚོན་ན། འབྲེལ་ཡོད་ཆེད་མཁས་པ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་ཐོག་མར་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ་ནས་རིམ་གྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་མི་འདུག དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནིརྒྱ་རིག་པཞེས་པའི་བརྡ་དོན་དེ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཤེས་རིག་གི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པའི་བསམ་བློ་དང་འབྲེལ་བའི་མིང་འབོད་སྟངས་རྙིང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ངས་ཨུ་ཚུགས་སམ་རྒྱུན་བསྐྱངས་ནས་དེ་ལྟར་མིང་དེ་བེད་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད། ང་ལ་མཚོན་ན་། རྒྱའི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཞེས་པའི་འབོད་སྟངས་འདི་ལས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་རེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རེ་འདུན་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་གང་བྱས་ཀྱང་དེས་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་ལ་ངེས་པར་དུ་གུས་བཀུར་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ལྷག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རྩོམ་རིག ཆོས་ལུགས། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཤུལ་བཞག་རྣམས་ལ་གུས་བཀུར་ཡང་དག་བྱེད་དགོས། ངས་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་མིང་བརྡ་འདིའི་འབོད་སྟངས་དེ་རྒྱུན་བསྐྱངས་ནས་བཀོལ་དགོས་པའི་རང་མོས་མིན་པའི་འདེམས་ཀ་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེ་ཡིན།  འདས་པའི་ལོ་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གི་རིང་ལ། མིའི་རིགས་རིག་པའིཀྲུང་གོའི་ཞིབ་འཇུགམང་ཆེ་ཤོས་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་ལས་པ་རྣམས་ཀྲུང་གོརལྷག་པར་རྒྱ་མིའི་གཞི་སྡོད་ས་ཁུལཡོང་སྟེ།  ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་དུས་ཐུང་རེར་བསྡད་དེ། དེ་ལས་ཐོབ་པའིདངོས་ཞུགས་རྟོགས་ཞིབ ཞེས་པ་སྤྱད་ནས་ངོ་གདོང་མི་འདྲ་བའིཀྲུང་གོའི་ཞིང་པའི་རྟོགས་ཞིབ་སྙན་ཞུསྣ་ཚོགས་བྲིས་པ་དེ་དག་ལ་ཟེར་བ་རེད། ངས་བལྟས་ན་འདི་ལྟར་རིག་གཞུང་གི་ལས་ཀ་སྤེལ་ན་མི་འགྲིག  དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྔོན་རབས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར། ཞིང་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པ་གང་ཞིག་གི་ནང་དོན་བྱེ་བྲག་པ་ཡིན་པ་ལས་ངོས་ཡོངས་ཡིན་ཐབས་མེད། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་ཞུགས་དགོས་ན་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྤྱི་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་ཡོད་དགོས་པ་ནི་ངེས་མཁོའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་རེད།  གལ་སྲིད་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྤྱི་ལ་འགན་མི་འཁུར་བའི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་དེ་ནི་སྐྱོན་གྱི་ཆ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། དེས་རང་ངོས་མ་ཟིན་པའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་མ་གཏོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཚད་གཞི་མེད་པར་འདོད་པའི་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་དེ་ལག་ལེན་བྱས་པ་རེད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བལྟས་ན། མིའི་རིགས་རིག་པ་ནི་བསམ་བློའི་འཚོལ་སྙེག་ཡོད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། གལ་སྲིད་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་དེའི་ནང་བསམ་བློའི་རིན་ཐང་ལ་བརྩོན་ལེན་མ་བྱས་ན།  དེ་ཚོའི་བྲིས་པའི་མི་རིགས་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གླེང་བརྗོད་རྣམས་ཀྱང་སྟོང་བསམ་དུ་ཆགས་པ་རེད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཟེར་བའི་འབོད་སྟངས་འདི་བཀོལ་མཁན་གྱི་མི་མང་པོ་མི་འདུག རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནས་རྒྱ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཚོརChinese Anthropologyཟེར། གལ་སྲིད་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྣམ་པ་ལྟར་བོད་རིགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཡིན་ན།  དེ་ལTibetan Anthropologyཞེས་ཟེར་བ་ལསTibetological Anthropologyཟེར་མི་སྲིད།  དེའི་ཕྱིརབོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཟེར་བའི་ཆེད་སྤྱོད་མིང་བརྡ་འདི་བཀོལ་དོན་ནིརྒྱའི་རིག་གནས་མིའི་རིག་རིག་པཞེས་པ་དང་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཞིག་བྱས་པའི་རྣམ་པ་ཡོད་ཅིང་། ཕྱིརབོད་ཀྱི་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པཟེར་བའི་གོ་དོན་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་པར་བཏོན་པའི་རེ་བཅོལ་གསར་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལས་ང་ཚོར་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མ་ལག་སོགས་དང་ཡུལ་དངོས་ཀྱི་མི་རིགས་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་མ་ལག་སོགས་ལ་ངེས་ཆ་ཟབ་མོ་ཡོད་དགོས་པའི་རེ་སྐུལ་བྱས་པ་ཡིན།

ཉེ་བའི་ཆར་ཁྱེད་དང་ཁྱེད་རང་གི་སློབ་མ་རྣམས་སི་ཁྲོན་རྒྱལ་རོང་ས་ཆར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དགོས་དབང་ལ་དམིགས་ནས་ཡུལ་དངོས་རྟོགས་ཞིབ་ཏུ་སྐྱོད་འདུག  རྒྱལ་རོང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་ཤིང་། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་སོགས་ལ་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་ཞིག་རེད། ཁྱེད་རང་དེར་ཕྱིན་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེས་ཆེ་ཤོས་གང་རེད།

ཐེངས་འདི་ནི་ང་རང་རྒྱལ་རོང་དུ་བསྐྱོད་ཐེངས་གསུམ་པ་ཡིན་ལ། ད་ཐེངས་ངའི་ཆེས་ཆེ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ལ་སྦྱོང་བརྡར་ནན་མོ་ཐོབ་པ་དེ་རེད་ཟེར་ཆོག ས་འདིའི་མཛེས་སྡུག་གི་སྤང་རི་དང་དྭངས་གཙང་གི་ཆུ་བོ་སོགས་ཀྱིས་ངའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ངོ་བོ་ལ་ཡང་བསྐྱར་འཆིང་སྡོམ་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་ཏུ་བཅུག་སོང་ཉེ་ཆར་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཚེ་རིང་ཐར་གྱིས་ཁོང་གི་གསར་རྩོམཆུ་ཆེན་ལི་ཝེར་རི་ཁྲོད་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་ཐོག་མའི་ཞིབ་འཇུག》(金川勒乌摩崖石刻的初步研究)ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ང་ལ་གནང་སོང་། རྩོམ་དེ་བཀླགས་མ་ཐག་ནས་རྒྱལ་རོང་ནི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཀོད་འདུག   འདི་ནི་སྐུལ་འདེད་རང་བཞིན་གྱི་ངར་ཤུགས་ཞིག་མ་ཡིན་ནམ། སྔོན་ཆད་ང་རང་རྒྱལ་རོང་དུ་མིང་གྲགགས་ཆེ་བའིཚ་བ་རོང་བཞི(四土)ཞེས་པའི་ས་ཁུལ་རྣམས་ལ་ཡོང་སྐབས་ཡུལ་དཔོན་རིང་ལུགས་ནི་ས་འདིའི་འབྱུང་རྩ་ཡིན་པར་འདོད་མྱོང་། ཡིན་ཡང་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཚེ་རིང་ཐར་གྱི་ཆེད་རྩོམ་ལ་བལྟས་པས་ས་གནས་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དང་རྒྱུན་གཅིག་ཏུ་གནས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱིའི་རྣམ་པ་མངོན་པ་ལས་གཞན་ད་དུང་ཡུལ་ལུང་རང་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་དམིགས་བསལ་དུ་ཆགས་འདུག    ངས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་གོང་ལ་ས་འདིའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབས་འདི་འདྲའི་འཐུས་ཚང་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་མ་ཐུབ། ས་དེ་ནི་མ་གཞི་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོ་ཁག་ཆུང་ཆུང་ཞིག་རེད་སྙམ་། སོག་དམག་བྱུང་དུས་ནུས་པ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དཔོན་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོ་མཉམ་དུ་བསྡུ་རུབ་བྱས་པ་རེད་འདོད་ཀྱང་གནས་དེ་ཡི་ལོ་རྒྱུས་དེ་འདྲ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པ་རྟོགས་བྱུང་། ས་དེར་ཆེས་སྔ་མོ་ནས་ས་གནས་ཀྱི་ཡུལ་དཔོན་གྱི་རྣམ་པ་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་སྲིད་འཛིན་སྒྲིག་གཞི་འཐུས་ཚང་བ་ཡོད་ན་ཡང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དང་མེན་རྒྱལ་རབས།  ཆིན་རྒྱལ་རབས་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རིམ་བཞིན་ས་གནས་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱ༆་ཁག་བྱེ་བྲག་པ་མང་པོར་ཆགས་པའི་འགོ་ཚུགས་འདུག  ང་ལ་མམཚོན་ན་རྒྱལ་རོང་གི་རྟོགས་ཞིབ་ཁྲོད་དུ་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གི་རྣམ་པ་ཆགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དཔྱད་ཡུལ་ཞིག་སྟེ། ངས་བོད་དུ་ཤཱཀྱའི་བསྟན་པ་མ་དར་སྔོན་ལ་བོན་ཆོས་ནི་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། ཤཱཀྱའི་བསྟན་པ་དར་བ་ནས་རིམ་གྱིས་བོན་གྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་ཤཱཀྱའི་དགོངས་པ་དང་གཅིག་འདྲེས་བྱུང་སྟེ་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་ཞིབ་ཕྲའི་སྦྱོང་བ་བྱས་མྱོང་མེད་ཀྱང་། རྒྱལ་རོང་དུ་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གི་རྣམ་པ་འདི་འདྲའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཞིག་ད་དུང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེས་རྒྱལ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་འདྲ་ཐེབས་ཐུབ་པ་ནི་བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་རེད།

རྒྱལ་རོང་དུ་སོང་རྗེས་བན་བོན་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་དམངས་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་བག་ཆགས་རྙིང་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་ཆེ། དགེ་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་དང་ཁོང་གི་སློབ་མ་དག་གིས་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ནི་ཡིག་ཚགས་སོགས་པའི་རྒྱབ་རྟེན་དང་བྲལ་བའི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་ཞིག་མིན་པ་དང་དེ་ནི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བའི་ཆོས་ལུགས་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ང་ལ་བཤད་བྱུང་། ང་འདིའི་ཕྱོགས་ལ་གསལ་ཆ་མེད་པས་ལྟ་བ་དེ་དག་གསལ་བོར་བརྗོད་ཐབས་བྲལ། དེ་སྔོན་གྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་ས་གནས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབྱེ་ཕྱོགས་འདི་ལ་དམིགས་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་འདུག ཡིན་ན་ཡང་། ང་ཚོས་རྒྱལ་རོང་ས་ཁུལ་ལ་དམིགས་ནས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་ལག་བསྟར་བྱེད་དོན་ནི། དེ་སྔའི་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གི་སྟེང་རྒྱལ་རོང་གི་ཆེད་མཁས་པ་བཙན་ལྷ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་རྒྱལ་རོང་ཞིབ་འཇུག་གི་དཀའ་གནད་གཙོ་བོ་དག་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བ་བྱས་པས་ང་ལ་ཡང་རྒྱལ་རོང་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གྱི་ངེས་ཤེས་ཟབ་མོ་སྐྱེས་སུ་བཅུག   ང་ཚོ་མ་འོངས་པའི་རྒྱལ་རོང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་འདི་སྤྲོ་སྣང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གཏིང་ཟབ་སར་འཇུག་ཅི་ཐུབ་བྱེད་དགོས

◇རྒྱལ་ནང་གི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབས་ལ་བལྟས་ན། དེ་སྔོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ཚང་མ་ཆོས་ལུགས་དང་སྐད་ཡིག  རྩོམ་རིག  ལོ་རྒྱུས་སོགས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྗོད་གཞི་རྣམས་ཅུང་ཁྱབ་ཆེ་བ་ལས་དུས་ཚོད་རིང་པོར་ཡུལ་དངོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཐབས་ཤེས་དང་། དེའི་གཞུང་ལུགས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་བཏང་བའི་དཔྱད་འབྲས་ནི་དེ་འདྲའི་མང་པོ་ཡོད་མི་སྲིད། དེ་འདྲིའི་གནས་བབས་འོག་ནས་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། མིའི་རིགས་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་དཔེ་ཆ་གང་དང་གང་ལ་བལྟས་ན་བཟང་ངམ།

འདིའི་ཕྱོགས་དེ་སྔོན་གྱི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་ཅུང་མང་ལ། ང་རང་གིས་ཀྱང་འདིའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛུབ་སྟོན་དེབ་ཕྲེང་ཁ་ཤས་གཙོ་སྒྲིག་བྱེད་མྱོང་། མིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་པའི་མི་ཆོས་རིག་ཚན་འདི་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁྲོད་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེས་དམིགས་བསལ་ལྡན་པའི་ཟུར་ངོས་ཥ༙ག་ནསམིལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དྲན་སྐུལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་ལྟ་སྟངས་ཤིག་བཏོན་ཡོད། ངའི་དེ་སྔོན་གྱི་བསམ་ཕྱོགས་ནི་ང་ཚོས་དུས་རབས་༢༠སྟོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་གཞིར་བཟུང་ནས་རིག་ཚན་འདིར་ཞུགས་ན་ཅུང་ལེགས་སྙམ་པ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་དེའི་གཞུག་ཏུ་རིམ་གྱིས་དེ་ཙམ་པོས་འདང་མི་སྲིད་པ་ཤེས་བྱུང་། དེའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་ངས་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་དགོངས་འཛིན་མཁན་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་བརྩམས་ཆོས་དེབ་གྲངས༥༠ཙམ་བསྒྲིགས་ནས་ཀློག་པ་པོ་ཚོར་སྣེ་སྟོན་བྱས་པ་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ཁ་ཤས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ནི་ང་ཚོས་མི་ཚེ་གང་བོར་བཀླགས་མི་ཚར། དཔེར་ན་ཧྥེལེཙེ(James Frazer1854-1941ཡིས་བྲིས་པའི་དཔེ་ཆ་དང་།     ཁེའེ་ལོའོ་ཏི·ལེ་ཝེ·སིའི་ཐུའུ་ལོ་སིClaude Levi-Strauss1908—2009ཡིས་བྲིས་པའི་དཔེ་དེབ་སོགས་ཧ་ཅང་མང་བས་དུས་ཚོད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་གི་ནང་ཀློག་ཚར་རྒྱུ་ཧ་ཅང་དཀའ། ང་ཚོ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དཔེ་ཆ་ལ་ལྟ་སྐབས་ཁག་གསུམ་དུ་བགོས་ནས་བལྟས་ན་ཅུང་སྟབས་བདེ། ཁག་དང་པོ་གནའ་རབས་དང་ཁག་གཉིས་པ་དེང་རབས། ཁག་གསུམ་པ་དེང་རབས་རྗེས་མ་བཅས་སུ་དབྱེ་བ་བྱས་ནས་བཀླག་ཆོག ངའི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བའི་དཔེ་ཆ་དག་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་དག་གི་དཔེ་ཆ་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས། འདིའི་ནང་དུ་རྩེར་སོན་གྱི་བསམ་བློ་བ་མི་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་ཧྥེ་ལེ་ཙི་དང་ལེ་ཝེ·སིའི་ཐུའུ་ལོ་སི་གཉིས་རེད། ཁོང་གཉིས་ལ་གསུང་རྩོམ་མང་པོ་ཡོད་པས་དེ་དག་དཔེ་ཀློག་བྱེད་སྐབས་གདམས་གསེས་བྱ་ཤེས་དགོས། དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་དཔེར་ན་མྰ་ལེན་ནོ་ཧྥོས་སི་ཅི་ལ་བརྩམས་ཆོས་དེབ་བཅུ་གྲངས་ཤིག་ཡོད། ད་རུང་ཨེར་ཧྥེ་ལེ་ཏི·ལཱ་ཏི་ཁུ་ལེ་ཧྥུ-པུའུ་ལིངAlfred Radcliffe-Brown1881-1955དང་། ཨེ་བུན་སི·ཕུའུ་ལིས་ཁྲ་ཏིEvans-Pritchard 1902-1973སོགས་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་དག་གི་གསུང་རྩོམ་དག་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས།   ཨ་རི་ན་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཡོད་ལ། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་སྨད་ནས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་དུས་གོ་ལ་བྱུང་བའི་གསུང་རབ་དག་བཀླག་དགོས་པ་ལས་གཞན་ད་དུང༡༩༦༠ནས༨༠བར་བརྒལ་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་གསུང་རྩོམ་གལ་ཆེན་དག་ལ་གཏིང་ཟབ་ས་ནས་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་དགོས། དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་ད་སྐབས་ཀྱི་རྩེར་སོན་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་དང་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་བྱུང་འཕེལ་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ངེས་དགོས། ད་ལྟ་དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བའི་གསུང་རབ་རྣམས་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་གོང་འོག་སྦྲེལ་ནས་ཀློག་ཅིང་། དེ་ལ་གོ་རྟོགས་བྱུང་རྗེས་གཞི་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་གཉེར་བྱེད་མཁན་མང་པོ་མི་འདུག   དཔེ་ཆ་ཀློག་པ་ནི་ཡོན་ཏན་པ་ཞིག་གི་མི་ཚེ་གང་བོའི་་ལས་ཀ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས་པས་བྲེལ་འཚུབ་བྱ་མི་རུང་།  ཡང་ཁྱེད་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ངེས་ཀློག་གི་དཔེ་ཆ་ཡང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་སྲིད། དཔེ་ཀློག་ནི་ཡོན་ཏན་པ་ཞིག་གི་དུས་ཡུན་རིང་བའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་ལས་ཀ་ཞིག་རེད།  ལས་དེར་ཞུགས་མ་ཐག་ནས་དཔེ་ཀློག་ནི་བདེ་སྐྱིད་ཅིག་ཡིན་པ་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རྟོགས་མི་སྲིད་ལ། རིམ་གྱིས་ལས་དེར་ཡོངས་སུ་ཞུགས་ཐུབ་ཚེ་དཔེ་ཀློག་ནི་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་དང་རིན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་རྟོགས་སྲིད། ང་ཚོ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་བརྩམས་ཆོས་དག་གི་བརྗོད་སྙིང་རེ་རེ་ནས་བློ་ལ་ངེས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཚེ་དཔེ་ཀློག་གི་སྤྲོ་སྣང་དང་འཚོ་སྟངས་དེ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་སྐྱིད་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་ཐོབ་སྲིད།

མཇུག་མཐརཁྱེད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཞུ་དགོས་པ་ནི། ཐེངས་འདིར་ཁྱེད་ལ་ཉེ་བཅར་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་ང་ཚོས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་གཏོང་བའི་དགོས་པ་ལ་ངེས་ཤེས་གང་འཚམས་ཤིག་སྐྱེས་བྱུང་། ལྷག་པར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཤེས་བྱ་མང་པོ་ཞིག་གི་གོ་བ་གསལ་བོར་ཆགས་པར་བྱས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཚོ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་མཛུབ་སྟོན་དང་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ལ་སྙིང་ཁོང་རུས་པའི་གཏིང་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། དུས་ཚོད་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་དང་ལས་འཆར་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ད་ཐེངས་ཀྱི་ཉེ་བཅར་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུ་འདི་ནས་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན། མཐར་ཁྱེད་དང་ཁྱེད་ཁྱིམ་མི་ཡོངས་ལ་ཁ་ལས་རླུང་རྟ་རྒྱས་ཤིང་སྐུ་ལུས་བདེ་ཐང་ཡོང་བའི་བཀྲ་ཤིས་སྨོན་འདུན་ཞུ།



[1] རྩོམ་ཡིག་འདི་ནིབོད་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུགཞེས་པའི་ལས་གཞིའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ལས་ཚན་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་ཡིན།

[2] ཀུན་དགའ་ཡེ་ཤེས། སི་ཁྲོན་རྔ་བ་རུ་སྐྱེས། བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཞོན་པ་དང་། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་འབུམ་རམས་པ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་བྱུང་འཕེལ་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཡིན་ཞིང་། ཉེ་བའི་དུས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་གཙོ་བོར་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཞིབ་འཇུག་དང་། བོན་པོའི་ལྷ་ཚོགས་ཞིབ་འཇུག བོན་གྱི་བླ་རི་བླ་མཚོའི་དད་མོས་དང་རྒྱལ་རོང་གི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཡོད།

[3]སྐྱིད་འཛོམས། བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང2016ལོའི་བོད་སྐད་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག་འཛིན་གྲྭར་ཤེས་རམས་པའི་སློབ་གནས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

[4] 百越族是后人由百越引申而来,实际并无百越族这个民族。百越是古代中原部落对长江以南地区诸多部落的泛称。因这些部落纷杂且中原人对他们不甚了解,故谓文献上也有诸越等称呼。

[5] 畲族,中国南方游耕民族,一千多年来,畲民不畏艰辛险阻,从原始居住地——广东省潮州市凤凰山四散迁徙到福建、浙江、江西、安徽等省份,有的还到贵州和四川,90%以上居住在福建、浙江广大山区,其余散居在江西、广东、安徽等省,畲族早在唐永泰二年(766)就从福建罗源迁居浙江景宁。唐代,居住在福建、广东、江西三省交界地区的包括畲族先民在内的少数民族被泛称为蛮僚峒蛮峒僚。南宋末年,史书上开始出现畲民拳民的族称。(She),意为刀耕火种。1956年中国国务院正式公布确认畲族是一个具有自己特点的单一的少数民族,从此,畲族成为法定的族称。

[6] ཝོས་བིན་ཙོའོཅང་སུའུ་ཅང་ཡེན་ས་ཆའི་མི་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་དང་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ། མི་རིགས་རིགས་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཡིན། ཝོས་བོན་ཙོའོ་ནི་ཀྲུང་གོའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་། མིའི་རིགས་རིག་པ། མི་རིགས་རིག་པ་སོགས་ས་གནས་རང་གི་རིག་གནས་སུ་འགྱུར་བ་དང་ཀྲུང་གོའི་རྣམ་པར་ཆགས་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་བྱེད་མཁན་ཐོག་མའི་གྲས་ཡིན་ཞིང་། རིག་ཚན་དེ་ཀྲུང་གོར་དར་རྒྱས་འབྱུང་རྒྱུར་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་ཡང་ཡིན།

[7] ཧྥེ་ཞོའོ་ཐོང ཅང་སུའུ་ཝུ་ཅང་ ད་ལྟའི་ཅང་སུའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཝུ་ཅང་ཁུལ།ས་ཆའི་མི་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་དང་། མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ། མི་རིགས་རིགས་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཡིནཔ་མ་ཟད། མིང་དུ་གྲགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ལས་འགུལ་བ་དང་། ཀྲུང་གོའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྐང་འཛུགས་པ་གཙོ་བོ་ཡིན། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་ཆེན་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་སྐབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པའི་ཨུ་ཡོན་གཞོན་པ་དང་། ཀྲུང་གོའི་མི་དམངས་ཆབ་གྲོས་སྐབས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཨུ་ཡོན་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་ཡིན།  ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཚོགས་མང་གཅིག་འགྲུབ་ཀྱི་སྒྲིག་འགོདགཞུང་ལུགས་ནི་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཡིས་བཏོན་པའི་ལྟ་དགོངས་ཤིག་ཡིན་ཅིང་།  དེ་ལས་ཀྲུང་གོའི་ནང་ཁུལ་གྱི་མི་རིགས་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་ཐག་གཅོད་ཡང་དག་བྱེད་པ་ལ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ལམ་སྟོན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།  ཁོང་གི་ལྟ་དགོངས་དེི་གསལ་བོར་བསྟན་པའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་བཀྲམས་ནས་ལོ༢༠ཡས་མས་རིང་། རིག་གཞུང་སྨྲ་བའི་གླེངས་སྟེགས་སུ་སྐུ་ཞབས་ཧྥེ་ཡི་ལྟ་དགོངས་དེ་དང་འབྲེལ་ནས་རིག་གཞུང་གི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་བསྡུས་ཤིང་། ལྟ་བ་མི་མཐུན་པའི་བརྒལ་བརྟག་གི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ཏེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཚད་ལྡན་དུ་བཟོས་ཤིང་། ཁོང་གི་དགོངས་པ་དེ་གཏིང་ཟབ་མོར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད།

[8] བོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམསབོད་དབྱིའི་རིག་གནས་བར་ཁྱམས་ཞེས་པའི་ཆེད་སྤྱོད་མིང་བརྡ་དེ་ནི་༡༩༧༩ལོར་ཀྲུང་གོའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧྥེ་ཞོའོ་ཐོང་གིས་བཏོན་པའི་རིག་གཞུང་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུན་གཙོ་བོ་གསུམ怒江澜沧江、及金沙江གཞིར་བཟུང་ནས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་ཡོད་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་རེད། རྗེས་སུ་སི་ཁྲོན་ཁུལ་གྱི་རིག་གཞུང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུད་གལ་ཆེན་གསུམ雅砻江大渡河岷江བསྣན་པས་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུན་གཙོ་བོ་དྲུག་གི་རྒྱུད་ཀྱི་རིག་གནས་རྣམ་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་རེད།

[9] འདི་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ土司ཞེས་པ་སྒྲ་གདངས་ལྟར་བཀོད་པ་ཡིན་ཞིང་། བོད་སྐད་སྟེང་རྒྱལ་པོ་དང་། དཔོན་པོ། ས་བདག་སོགས་གཅིག་མཐུན་གྱི་འབོད་མིང་མེད་ཅིང་། རྒྱལ་རོང་དུ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པའི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ལ་གོང་རིམ་གྱིས་གནང་བའི་ཐོབ་ཐང་ཐམ་ཀ་སོགས་གཞིར་བཞག་ནས་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཞེས་པའི་འབོད་སྲོལ་དེ་ཆགས་འདུག་ལ། དེའི་དབང་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འབོད་བཞིན་འདུག དེ་བཞིན་རྔ་བར་ཡོད་པའི་དམེ་རྒྱལ་པོ་ལ་དེ་འདྲའི་གོང་རིམ་གྱིས་གནང་བའི་ཆོ་ལོ་སོགས་ཡོད་རབས་མེད་ན་ཡང་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་བཀོལ་ཡོད་པ་དང་། ཅོ་ནེ་ཕྱོགས་སུ་ཡང་ཅོ་ནེ་དཔོན་པོ་དང་། མགོ་ལོག་ཕྱོགས་སུ་ཨ་སྐྱོང་ཁག་གསུམ་སོགས་སུ་ཁང་སར་དཔོན་པོ། ཁང་རྒན་དཔོན་པོ། དེ་བཞིན་སྡེ་དགེ་དཔོན་པོ། ཉག་རོང་དཔོན་པོ་སོགས་རྒྱལ་པོ་དང་དཔོན་པོའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ལྟར་བེད་སྤྱོད་བྱས་འདུག  ཡིན་ན་ཡང་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་རེ་རེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞིའི་རྣམ་པ་ལ་དབྱེ་བ་ཅུང་གསལ་བོ་ཡོད་པ་སྟེ། སྤྱིའི་ཆ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གོ་གནས་སུ་བཞག་པའི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོ་ཡོད་པ་ལས་དེ་ཕྱིན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྣམ་པའི་ཁྲོད་དེ་འདྲའི་བཀོལ་སྤྱོད་མང་དུ་བྱས་མེད།

[10]ད་པཨ་རིའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། མི་ཚེའི་སྔ་ཆར་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱས་ཤིང་། ༡༩༢༣ལོར་མོའོ་ཞི་ཀོར་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རིག་གཞུང་རྟོགས་ཞིབ་ཏུ་བསྐྱོད་པས་དེ་ན་དར་བཞིན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐོབ་སྟེ་ཕྱིར་ཨ་རིར་འཁོར་རྗེས R.E ཕྰ་ཁུ་ཡིས་སྐུལ་འདེད་བརྒྱུད་ནས་མིའི་རིགས་རིགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས།

责任编辑:俄尖泽仁

扫一扫在手机打开当前页